Prawo do urlopu macierzyńskiego czy rodzicielskiego to przywilej dobrze znany osobom zatrudnionym na etacie. Wątpliwości pojawiają się jednak wtedy, gdy rodzic prowadzi własną działalność gospodarczą. Czy w takim przypadku także może liczyć na świadczenia związane z rodzicielstwem? Odpowiedź brzmi: tak – choć nie na zasadach kodeksowych, lecz w oparciu o przepisy ubezpieczeniowe i zasiłkowe.
Przedsiębiorca, a urlop i zasiłek
Osoby prowadzące działalność gospodarczą nie są objęte Kodeksem pracy, a więc nie mają prawa do formalnego urlopu macierzyńskiego czy rodzicielskiego. Mogą natomiast otrzymać zasiłek macierzyński, który wypłacany jest na podstawie ustawy zasiłkowej. Warunkiem jest podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w ZUS.
Bez zgłoszenia się do tego ubezpieczenia przedsiębiorca nie nabędzie prawa do świadczenia.
Przykład
Przedsiębiorczyni prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i opłaca obowiązkowe składki emerytalno-rentowe. Nie przystąpiła jednak do ubezpieczenia chorobowego. W efekcie nie będzie mogła pobierać zasiłku macierzyńskiego.
Kiedy przysługuje zasiłek macierzyński?
Świadczenie to wypłacane jest przedsiębiorcy wówczas, gdy w okresie objęcia ubezpieczeniem chorobowym:
- urodzi dziecko,
- przyjmie dziecko do 14. roku życia na wychowanie w celu przysposobienia,
- obejmie opieką dziecko w rodzinie zastępczej (do 7. roku życia, a w razie odroczenia obowiązku szkolnego – do 10. roku życia).
Okres pobierania zasiłku odpowiada długości urlopów macierzyńskich i rodzicielskich przewidzianych dla pracowników w Kodeksie pracy.
Ile wynosi świadczenie?
- standardowo zasiłek macierzyński w trakcie urlopu rodzicielskiego to 70% podstawy wymiaru,
- jeżeli rodzic złoży wniosek o wypłatę świadczenia za cały okres macierzyńsko-rodzicielski od razu, otrzyma 81,5% podstawy wymiaru.
Podstawę wymiaru zasiłku dla przedsiębiorcy stanowi przeciętny przychód z ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających nabycie prawa do świadczenia.
9 tygodni rodzicielskiego tylko dla przedsiębiorcy
Od kwietnia 2023 r. pracownikom-rodzicom przysługuje dodatkowe 9 tygodni urlopu rodzicielskiego do wyłącznego wykorzystania przez jednego z nich. To prawo zostało wprost przeniesione także na przedsiębiorców.
Jeżeli przedsiębiorca jest zgłoszony do ubezpieczenia chorobowego, ZUS wypłaci mu za ten okres zasiłek w wysokości 70% podstawy wymiaru. Co istotne, uprawnienia te są niezbywalne – 9 tygodni nie może być przekazanych drugiemu rodzicowi.
Limity składek przedsiębiorcy
Przy ustalaniu wysokości świadczenia należy pamiętać o ograniczeniach w zakresie podstawy oskładkowania:
- minimum – 60% przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia,
- maksimum – 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia.
Od wysokości zadeklarowanej i faktycznie opłacanej podstawy zależy przyszła kwota zasiłku macierzyńskiego.
Podsumowanie
Przedsiębiorcy nie korzystają z urlopów macierzyńskich i rodzicielskich w sensie prawnym, ale mają możliwość uzyskania zasiłku macierzyńskiego – w tym także za 9-tygodniowy okres przypisany wyłącznie jednemu rodzicowi. Kluczowe znaczenie ma dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i regularne opłacanie składek. Dzięki temu prowadzący działalność gospodarczą mogą korzystać ze wsparcia finansowego zbliżonego do tego, które przysługuje pracownikom etatowym.
