Składka zdrowotna od kilku lat pozostaje jednym z najbardziej problematycznych elementów rozliczeń jednoosobowych działalności gospodarczych. Po zmianach wprowadzonych w ramach Polskiego Ładu wielu przedsiębiorców straciło możliwość jej odliczania, jednak nie wszyscy. W określonych sytuacjach zapłacona składka zdrowotna nadal może obniżać podatek, a nawet wpływać na wysokość przyszłych składek. Kluczowe znaczenie ma tutaj forma opodatkowania, moment zapłaty oraz sposób ujęcia składki w rozliczeniach.
Poniżej omawiamy szczegółowo, kiedy składka zdrowotna może stanowić koszt uzyskania przychodu, jakie limity obowiązują w kolejnych latach oraz jakie konsekwencje podatkowe niesie zmiana formy opodatkowania.
Forma opodatkowania a prawo do ujęcia składki zdrowotnej w kosztach
Możliwość zaliczenia składki zdrowotnej do kosztów uzyskania przychodu nie przysługuje każdemu przedsiębiorcy. Aktualnie prawo to zostało ograniczone wyłącznie do osób prowadzących działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem liniowym (19%).
Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wyraźnie wskazują, że składki na ubezpieczenie zdrowotne co do zasady nie są kosztem podatkowym. Wyjątek dotyczy jednak składek:
- zapłaconych z tytułu działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem liniowym,
- zapłaconych za osoby współpracujące, jeżeli działalność również jest opodatkowana liniowo.
Przedsiębiorcy rozliczający się według skali podatkowej lub ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych nie mogą ani zaliczyć składki zdrowotnej do kosztów, ani odliczyć jej od podatku.
Limity odliczenia składki zdrowotnej – ile można ująć w kosztach?
Ujęcie składki zdrowotnej w kosztach nie jest nieograniczone. Każdy rok podatkowy posiada własny limit maksymalnej kwoty, którą przedsiębiorca może uwzględnić w rozliczeniach. Limity te systematycznie rosną, co zwiększa atrakcyjność podatku liniowego.
Obowiązujące limity:
- 2026 r. – 14 100 zł
- 2025 r. – 12 900 zł
- 2024 r. – 11 600 zł
- 2023 r. – 10 200 zł
- 2022 r. – 8 700 zł
Kluczowe znaczenie ma fakt, że decydujący jest rok zapłaty składki, a nie okres, którego ona dotyczy. Składka opłacona w styczniu nowego roku podlega już nowemu limitowi, nawet jeśli dotyczy poprzedniego miesiąca lub roku.
Zapłata składki a moment jej rozliczenia
Warunkiem ujęcia składki zdrowotnej w kosztach jest jej faktyczne opłacenie. Sam obowiązek składkowy nie wystarczy – liczy się data przelewu do ZUS. To właśnie ona determinuje:
- rok podatkowy, w którym składka może być ujęta,
- limit, jaki ma zastosowanie,
- możliwość rozliczenia ewentualnych dopłat wynikających z rocznego rozliczenia składki zdrowotnej.
Dzięki temu przedsiębiorcy opodatkowani podatkiem liniowym mogą korzystać z nowego limitu nawet wtedy, gdy składka dotyczy wcześniejszego okresu rozliczeniowego.
Składka zdrowotna jako koszt czy odliczenie od podatku?
Podatnicy liniowi mają możliwość wyboru sposobu rozliczenia składki zdrowotnej:
- ujęcie jej w kosztach w KPiR, lub
- odliczenie bezpośrednio w zaliczce na podatek dochodowy.
Na pierwszy rzut oka oba rozwiązania prowadzą do tego samego rezultatu – obniżenia podatku. Różnice pojawiają się jednak w sytuacjach mniej oczywistych, takich jak:
- wystąpienie straty podatkowej,
- wpływ na wysokość przyszłej składki zdrowotnej,
- możliwość rozliczenia kosztów w kolejnych latach.
Warto pamiętać, że niezależnie od wybranego sposobu obowiązuje jeden wspólny limit odliczenia w danym roku podatkowym.
Składka zdrowotna w kosztach a strata podatkowa
Jednym z najważniejszych argumentów przemawiających za ujmowaniem składki zdrowotnej w kosztach jest jej wpływ na rozliczenie straty z działalności.
Jeżeli przedsiębiorca poniesie stratę podatkową:
- składka zdrowotna ujęta w kosztach powiększa wartość straty,
- strata ta może zostać rozliczona w ciągu kolejnych 5 lat podatkowych.
Natomiast w przypadku odliczania składki bezpośrednio od podatku sytuacja wygląda znacznie gorzej. Jeżeli w danym roku nie wystąpi podatek do zapłaty, niewykorzystana część składki zdrowotnej przepada bezpowrotnie i nie może być rozliczona w latach następnych.
Z tego powodu przedsiębiorcy, u których występują wahania dochodów lub planowane są kosztowne inwestycje, znacznie częściej decydują się na ujmowanie składki zdrowotnej w kosztach.
Wpływ ujęcia składki zdrowotnej na wysokość kolejnych składek
Ujęcie składki zdrowotnej w kosztach ma jeszcze jedną, często pomijaną zaletę. Koszty wykazane w KPiR obniżają dochód, który stanowi podstawę do wyliczenia składki zdrowotnej za następny miesiąc.
Oznacza to, że:
- składka zdrowotna ujęta w kosztach zmniejsza przyszłą podstawę naliczenia składki,
- odliczenie składki wyłącznie w zaliczce na podatek nie daje takiego efektu.
W praktyce może to prowadzić do realnych oszczędności nie tylko podatkowych, ale również składkowych, szczególnie przy wysokich jednorazowych składkach zdrowotnych.
Zmiana formy opodatkowania a prawo do odliczenia składki
Zmiana formy opodatkowania wraz z nowym rokiem podatkowym wymaga szczególnej ostrożności. Prawo do odliczenia składki zdrowotnej jest bowiem ściśle powiązane z formą opodatkowania obowiązującą w roku uzyskiwania przychodu.
Najważniejsze zasady:
- składka zdrowotna może być odliczona wyłącznie wtedy, gdy dotyczy działalności opodatkowanej podatkiem liniowym,
- przejście z podatku liniowego na skalę podatkową powoduje utratę prawa do odliczenia składek zapłaconych już po zmianie formy,
- analogicznie, przejście na podatek liniowy nie daje prawa do odliczenia składek dotyczących okresów, gdy obowiązywała inna forma opodatkowania.
Dotyczy to również dopłat wynikających z rocznego rozliczenia składki zdrowotnej, nawet jeśli zostały one zapłacone już w nowym roku.
Podsumowanie – kiedy składka zdrowotna naprawdę się opłaca?
Składka zdrowotna może stanowić realne narzędzie optymalizacji podatkowej, ale tylko wtedy, gdy przedsiębiorca:
- rozlicza się podatkiem liniowym,
- pilnuje limitów rocznych,
- świadomie wybiera sposób rozliczenia (koszty vs. zaliczka),
- analizuje ryzyko straty podatkowej,
- uwzględnia skutki zmiany formy opodatkowania.
W wielu przypadkach ujęcie składki zdrowotnej w kosztach nie tylko obniża podatek dochodowy, lecz także zmniejsza przyszłe składki i pozwala efektywniej rozliczyć stratę w kolejnych latach. Dlatego decyzja ta powinna być zawsze poprzedzona analizą sytuacji finansowej i planów podatkowych przedsiębiorcy.
