Fundusz Pracy to jeden z obowiązkowych funduszy, z którym spotyka się niemal każdy przedsiębiorca zatrudniający pracowników oraz większość osób prowadzących działalność gospodarczą. Choć składka nie należy do najwyższych, jej opłacanie jest uzależnione od wielu czynników. W praktyce istnieje szereg sytuacji, w których przedsiębiorca lub pracodawca może zostać zwolniony z tego obowiązku.
Kiedy nie trzeba opłacać składki na Fundusz Pracy? Jakie warunki muszą zostać spełnione? Czy zwolnienie dotyczy zarówno właściciela firmy, jak i zatrudnionych pracowników? Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zasady.
Czym jest Fundusz Pracy?
Fundusz Pracy to państwowy fundusz celowy funkcjonujący w Polsce od początku lat 90. Jego podstawowym zadaniem jest finansowanie działań wspierających osoby pozostające bez zatrudnienia oraz aktywizację zawodową osób poszukujących pracy.
Środki zgromadzone na Funduszu Pracy przeznaczane są między innymi na:
- wypłatę zasiłków dla osób bezrobotnych,
- finansowanie staży i praktyk zawodowych,
- organizację kursów oraz szkoleń podnoszących kwalifikacje,
- programy przekwalifikowania zawodowego,
- dotacje na rozpoczęcie działalności gospodarczej,
- refundację kosztów zatrudnienia wybranych grup pracowników,
- finansowanie instrumentów rynku pracy realizowanych przez urzędy pracy.
Dzięki tym środkom państwo może wspierać osoby tracące zatrudnienie oraz ułatwiać im powrót na rynek pracy.
Kto finansuje Fundusz Pracy?
Źródłem finansowania Funduszu Pracy są przede wszystkim obowiązkowe składki opłacane przez przedsiębiorców i pracodawców.
W praktyce składka wynosi 1% podstawy wymiaru, jednak przedsiębiorcy najczęściej spotykają się z łączną wartością 2,45% podstawy naliczania składek. Wynika to z faktu, że w deklaracjach ZUS składka na Fundusz Pracy wykazywana jest razem ze składką na Fundusz Solidarnościowy.
Obowiązek opłacania składek zależy jednak od wielu okoliczności. Nie każdy przedsiębiorca ani nie każdy zatrudniony podlega temu obowiązkowi.
Kiedy przedsiębiorca nie płaci składki na Fundusz Pracy?
Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą występuje wobec ZUS w podwójnej roli. Z jednej strony jest osobą ubezpieczoną, za którą opłacane są składki, a z drugiej – jako płatnik rozlicza składki za zatrudnionych pracowników.
W odniesieniu do własnych składek przedsiębiorca może korzystać z kilku zwolnień.
Preferencyjne składki ZUS
Osoby rozpoczynające prowadzenie działalności gospodarczej często korzystają z preferencyjnych składek ZUS. W takim przypadku podstawa naliczania składek społecznych wynosi jedynie 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Ponieważ podstawa ta jest niższa od obowiązującego minimalnego wynagrodzenia, przedsiębiorca nie ma obowiązku opłacania składki na Fundusz Pracy.
Ulga Mały ZUS Plus
Zwolnienie z opłacania składki może również dotyczyć przedsiębiorców korzystających z programu Mały ZUS Plus.
Jeżeli wyliczona podstawa wymiaru składek społecznych jest niższa od minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku, składka na Fundusz Pracy nie jest należna.
Osiągnięcie odpowiedniego wieku
Ustawodawca przewidział również zwolnienie związane z wiekiem przedsiębiorcy.
Obowiązek opłacania składki ustaje po ukończeniu:
- 55 lat – w przypadku kobiet,
- 60 lat – w przypadku mężczyzn.
Po osiągnięciu wskazanego wieku przedsiębiorca nie musi już odprowadzać składki na Fundusz Pracy za siebie.
Kiedy pracodawca opłaca składki za pracowników?
W przypadku zatrudniania pracowników obowiązują odrębne zasady. To pracodawca odpowiada za prawidłowe naliczanie i odprowadzanie składek na Fundusz Pracy.
Najważniejszym kryterium jest wysokość wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek.
Jeżeli pracownik osiąga wynagrodzenie co najmniej równe obowiązującej płacy minimalnej, co do zasady należy za niego opłacać składkę na Fundusz Pracy.
Natomiast jeśli podstawa wymiaru składek jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, obowiązek ten nie powstaje.
Wynagrodzenie niższe z powodu choroby lub niepełnego miesiąca
W praktyce często zdarzają się sytuacje, gdy pracownik ma zagwarantowaną pensję odpowiadającą minimalnemu wynagrodzeniu, jednak faktycznie otrzymuje niższą wypłatę.
Może to wynikać między innymi z:
- przebywania na zwolnieniu lekarskim,
- rozpoczęcia zatrudnienia w trakcie miesiąca,
- zakończenia pracy przed końcem miesiąca,
- innych usprawiedliwionych nieobecności.
W takich przypadkach decydujące znaczenie ma wysokość wynagrodzenia wynikająca z warunków zatrudnienia, a nie kwota faktycznie wypłacona. Oznacza to, że składkę na Fundusz Pracy należy naliczyć mimo niższej wypłaty.
Kiedy pracodawca nie płaci składki na Fundusz Pracy?
Przepisy przewidują wiele wyjątków, dzięki którym pracodawca może zostać zwolniony z obowiązku finansowania składek za wybrane grupy pracowników.
Zwolnienie ze względu na wiek pracownika
Składki na Fundusz Pracy nie opłaca się za:
- kobiety, które ukończyły 55 lat,
- mężczyzn, którzy ukończyli 60 lat.
Zwolnienie obowiązuje od momentu osiągnięcia odpowiedniego wieku i nie wymaga składania dodatkowych wniosków.
Zwolnienie po powrocie z urlopów związanych z rodzicielstwem
Pracodawca nie opłaca składki na Fundusz Pracy za pracownika powracającego do pracy po:
- urlopie macierzyńskim,
- urlopie rodzicielskim,
- urlopie wychowawczym.
Ulga obowiązuje przez 36 kolejnych miesięcy, licząc od pierwszego miesiąca następującego po powrocie pracownika do wykonywania obowiązków służbowych.
Rozwiązanie to ma zachęcać pracodawców do utrzymywania zatrudnienia osób wracających po dłuższej przerwie związanej z opieką nad dzieckiem.
Zwolnienie przy zatrudnieniu osób po 50. roku życia
Pracodawca może skorzystać z czasowego zwolnienia z opłacania składek także wtedy, gdy zatrudnia osobę, która:
- ukończyła 50 lat przed rozpoczęciem pracy,
- była zarejestrowana jako osoba bezrobotna przez co najmniej 30 dni przed zatrudnieniem.
W takim przypadku zwolnienie z obowiązku opłacania składek obowiązuje przez 12 miesięcy.
Zwolnienie dla młodych pracowników skierowanych przez urząd pracy
Kolejną preferencję przewidziano dla osób młodych.
Jeżeli pracownik został skierowany do zatrudnienia przez powiatowy urząd pracy i w dniu rozpoczęcia pracy nie ukończył 30 lat, pracodawca może korzystać ze zwolnienia z opłacania składek na Fundusz Pracy przez okres 12 miesięcy.
Mechanizm ten ma zachęcać przedsiębiorców do zatrudniania młodych osób rozpoczynających karierę zawodową.
Czy umowy cywilnoprawne zawsze oznaczają obowiązek opłacania składki?
Nie w każdej sytuacji wykonywanie pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej wiąże się z koniecznością opłacania składki na Fundusz Pracy.
Jeżeli przedsiębiorca zatrudnia wyłącznie osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych i nie występują przesłanki powodujące obowiązek naliczania składki, Fundusz Pracy może nie być należny. W każdym przypadku należy jednak przeanalizować rodzaj zawartej umowy oraz zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ponieważ obowiązek składkowy zależy od konkretnej sytuacji ubezpieczeniowej danej osoby.
Dlaczego opłacanie składki jest ważne?
Choć składka na Fundusz Pracy stanowi dodatkowy koszt dla przedsiębiorców, zapewnia finansowanie wielu świadczeń dla osób pozostających bez zatrudnienia.
Osoby, za które odprowadzane są składki, po spełnieniu ustawowych warunków mogą uzyskać między innymi prawo do zasiłku dla bezrobotnych oraz korzystać z programów aktywizacji zawodowej, szkoleń czy innych form wsparcia oferowanych przez urzędy pracy.
Podsumowanie
Obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy nie dotyczy wszystkich przedsiębiorców i pracowników. Zwolnienie może wynikać z wysokości podstawy wymiaru składek, wieku przedsiębiorcy lub pracownika, korzystania z preferencyjnych składek ZUS, programu Mały ZUS Plus czy zatrudnienia osób objętych szczególnymi ulgami przewidzianymi w przepisach.
Aby prawidłowo rozliczać składki, warto każdorazowo sprawdzić aktualne przepisy oraz zweryfikować, czy w konkretnej sytuacji nie przysługuje jedno z ustawowych zwolnień. Pozwala to uniknąć błędów w rozliczeniach z ZUS oraz niepotrzebnych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej.
