Narodziny dziecka lub jego przyjęcie na wychowanie nie muszą oznaczać konieczności całkowitego zaprzestania prowadzenia firmy. Przedsiębiorca może korzystać z zasiłku macierzyńskiego i jednocześnie kontynuować działalność gospodarczą. Jest to istotna różnica w stosunku do sytuacji pracownika, ponieważ osoba prowadząca własną firmę nie korzysta z urlopu macierzyńskiego czy rodzicielskiego w rozumieniu przepisów prawa pracy. Zamiast urlopu otrzymuje świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego.
Możliwość dalszego prowadzenia biznesu podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego daje przedsiębiorcy dużą swobodę. Może on zdecydować się na aktywne zarządzanie firmą, ograniczyć swoją aktywność do najważniejszych obowiązków albo całkowicie zawiesić działalność na czas opieki nad dzieckiem. Każde z tych rozwiązań wiąże się jednak z innymi konsekwencjami dotyczącymi ubezpieczeń i obowiązków wobec ZUS.
Zasiłek macierzyński dla przedsiębiorcy – kiedy można go otrzymać?
Osoba prowadząca działalność gospodarczą może uzyskać prawo do zasiłku macierzyńskiego, jeżeli podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i spełnia warunki określone w przepisach.
W przypadku przedsiębiorców ubezpieczenie chorobowe nie jest obowiązkowe. Oznacza to, że samo prowadzenie firmy nie powoduje automatycznego objęcia tym ubezpieczeniem. Przedsiębiorca, który chce zabezpieczyć sobie możliwość korzystania z określonych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, musi zgłosić się do niego dobrowolnie.
Warto przy tym pamiętać, że zasady dotyczące okresu wyczekiwania są szczególnie korzystne w przypadku zasiłku macierzyńskiego. Standardowy 90-dniowy okres wyczekiwania, który co do zasady ma znaczenie przy ustalaniu prawa przedsiębiorcy do niektórych świadczeń chorobowych, nie obowiązuje w przypadku zasiłku macierzyńskiego oraz opiekuńczego.
Oznacza to, że przedsiębiorca nie musi przez 90 dni czekać na możliwość otrzymania zasiłku macierzyńskiego. Kluczowe znaczenie ma natomiast to, czy w momencie powstania prawa do świadczenia podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
Kto może otrzymywać zasiłek macierzyński?
Zasiłek macierzyński nie jest świadczeniem zarezerwowanym wyłącznie dla biologicznej matki prowadzącej działalność gospodarczą. Przepisy przewidują również możliwość jego otrzymania w związku z przyjęciem dziecka na wychowanie.
Prawo do świadczenia może przysługiwać przedsiębiorcy w szczególności w przypadku:
- urodzenia dziecka;
- przyjęcia dziecka na wychowanie i wystąpienia do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia;
- przyjęcia dziecka na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej.
W przypadku adopcji lub przyjęcia dziecka na wychowanie istotny jest również wiek dziecka. Co do zasady przepisy przewidują granicę 7 lat, natomiast w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, granica ta jest odpowiednio wyższa.
Jak długo przedsiębiorca może pobierać zasiłek macierzyński?
Okres pobierania zasiłku macierzyńskiego jest uzależniony przede wszystkim od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu albo przyjętych jednocześnie na wychowanie.
W przypadku urodzenia jednego dziecka okres świadczenia może obejmować okres odpowiadający uprawnieniom związanym z urlopem macierzyńskim i rodzicielskim pracownika. W przypadku większej liczby dzieci okres ten jest odpowiednio dłuższy.
Należy jednak zwrócić uwagę na ważną kwestię: przedsiębiorca nie otrzymuje „urlopu macierzyńskiego” w znaczeniu, w jakim funkcjonuje on w prawie pracy. Osoba prowadząca działalność gospodarczą nie jest pracownikiem, dlatego nie korzysta z urlopu udzielanego przez pracodawcę. Otrzymuje natomiast zasiłek macierzyński wypłacany z systemu ubezpieczeń społecznych.
To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie właśnie w kontekście prowadzenia firmy.
Czy można prowadzić firmę podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego?
Tak. Sam fakt pobierania zasiłku macierzyńskiego nie oznacza obowiązku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej.
Przedsiębiorca może zatem w dalszym ciągu wykonywać czynności związane z firmą. Może zajmować się klientami, wystawiać faktury, zawierać umowy, odpowiadać na wiadomości czy wykonywać inne czynności związane z prowadzonym biznesem.
Nie ma tutaj odpowiednika urlopu pracowniczego, podczas którego pracownik jest zwolniony z obowiązku wykonywania pracy. Przedsiębiorca sam decyduje, w jaki sposób chce zorganizować funkcjonowanie swojej firmy w okresie pobierania świadczenia.
Możliwe są więc trzy podstawowe rozwiązania.
1. Aktywne prowadzenie działalności
Pierwszą możliwością jest kontynuowanie działalności bez jej zawieszania. Przedsiębiorca może wówczas nadal prowadzić firmę, choć oczywiście może dostosować zakres swojej aktywności do sytuacji rodzinnej.
Jest to rozwiązanie szczególnie istotne dla osób prowadzących działalność, w której całkowite odcięcie od klientów mogłoby spowodować utratę kontrahentów lub przychodów. Przedsiębiorca może więc nadal obsługiwać klientów, nadzorować pracowników, realizować zamówienia czy wykonywać czynności administracyjne.
2. Ograniczenie aktywności
Drugim rozwiązaniem jest pozostawienie działalności aktywnej, ale ograniczenie osobistego zaangażowania przedsiębiorcy.
W praktyce może to oznaczać przekazanie części obowiązków pracownikom, współpracownikom lub podwykonawcom. Właściciel firmy może zajmować się wyłącznie najważniejszymi decyzjami i pozostawić bieżącą obsługę przedsiębiorstwa innym osobom.
Takie rozwiązanie pozwala zachować ciągłość działalności bez konieczności angażowania się w firmę w takim samym zakresie jak przed narodzinami dziecka.
3. Zawieszenie działalności
Jeżeli przedsiębiorca nie chce lub nie może zajmować się firmą w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, może rozważyć zawieszenie działalności gospodarczej.
Zawieszenie oznacza jednak znacznie dalej idące ograniczenie aktywności niż samo zmniejszenie liczby wykonywanych obowiązków. W okresie zawieszenia przedsiębiorca nie powinien wykonywać czynności charakterystycznych dla bieżącego prowadzenia działalności.
Decyzja o zawieszeniu powinna być zatem poprzedzona analizą tego, czy firma rzeczywiście może zostać czasowo wyłączona z normalnego funkcjonowania.
Zasiłek macierzyński a zawieszenie działalności gospodarczej
Zawieszenie działalności może być atrakcyjnym rozwiązaniem dla przedsiębiorcy, który chce maksymalnie skoncentrować się na opiece nad dzieckiem.
Aby zawieszenie było skuteczne, przedsiębiorca powinien dokonać odpowiedniego zgłoszenia w CEIDG. Informacja o zmianie statusu działalności jest następnie przekazywana do odpowiednich instytucji, w tym do ZUS.
Ważne jest przy tym, że zawieszenie działalności nie oznacza jedynie „niepracowania”. Jest to formalny status przedsiębiorstwa, który powoduje określone skutki prawne i ubezpieczeniowe.
W czasie zawieszenia przedsiębiorca nie może po prostu wykonywać bieżących czynności związanych z działalnością tak, jakby firma nadal była aktywna. Dlatego przed wyborem tego rozwiązania należy dokładnie przeanalizować sytuację przedsiębiorstwa.
Co dzieje się ze składkami ZUS podczas pobierania zasiłku?
Jedną z najważniejszych kwestii dla przedsiębiorcy pobierającego zasiłek macierzyński jest sposób rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne.
W okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego przedsiębiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania tego świadczenia. W konsekwencji nie podlega w tym samym zakresie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.
Finansowanie składek emerytalnych i rentowych związanych z pobieraniem zasiłku odbywa się za pośrednictwem budżetu państwa.
Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca w tym czasie całkowicie przestaje mieć obowiązki związane z ZUS. Jeżeli działalność gospodarcza pozostaje aktywna, konieczne jest odpowiednie ustalenie tytułu ubezpieczenia i dokonanie właściwych zgłoszeń.
Jakie formalności należy wykonać w ZUS?
Po uzyskaniu prawa do zasiłku macierzyńskiego przedsiębiorca powinien zadbać o prawidłowe przerejestrowanie w ZUS.
Jeżeli nadal prowadzi działalność gospodarczą, powinien zostać wyrejestrowany z ubezpieczeń społecznych związanych z działalnością i zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego.
W praktyce wiąże się to z wykorzystaniem odpowiednich formularzy ZUS.
W pierwszej kolejności przedsiębiorca dokonuje wyrejestrowania z dotychczasowych ubezpieczeń za pomocą formularza ZUS ZWUA, a następnie zgłasza się do ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS ZZA.
Terminy i sposób dokonania zgłoszeń powinny odpowiadać momentowi powstania właściwego tytułu ubezpieczeniowego. Warto więc dopilnować, aby zmiany zostały wprowadzone prawidłowo i bez zbędnej zwłoki.
Jakie składki płaci przedsiębiorca, który nadal prowadzi firmę?
Jeżeli przedsiębiorca pobiera zasiłek macierzyński i jednocześnie nie zawiesił działalności, zasadniczo jego sytuacja w zakresie składek społecznych różni się od standardowej sytuacji osoby aktywnie prowadzącej działalność.
W takim przypadku z tytułu działalności gospodarczej nie opłaca obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Przy aktywnej działalności pozostaje natomiast obowiązek rozliczenia składki zdrowotnej, zgodnie z zasadami właściwymi dla danego przedsiębiorcy.
Jest to jedna z istotnych różnic między okresem pobierania zasiłku macierzyńskiego a normalnym okresem prowadzenia działalności.
Czy przedsiębiorca może dobrowolnie opłacać składki społeczne?
Przedsiębiorca pobierający zasiłek macierzyński może zdecydować się na dobrowolne objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu prowadzenia działalności.
Jest to rozwiązanie dobrowolne. Przedsiębiorca nie musi korzystać z tej możliwości, ale może ją wybrać, jeżeli zależy mu na dalszym opłacaniu składek z tytułu działalności.
W przypadku przystąpienia do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych pojawia się również obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie wypadkowe.
W takiej sytuacji konieczne jest ponowne dokonanie odpowiedniego zgłoszenia do ZUS, tym razem z wykorzystaniem formularza ZUS ZUA.
Przed podjęciem decyzji warto przeanalizować jej konsekwencje finansowe i ubezpieczeniowe. Dobrowolne opłacanie składek może być uzasadnione w określonych sytuacjach, ale nie zawsze będzie rozwiązaniem najbardziej korzystnym ekonomicznie.
Co ze składkami, gdy przedsiębiorca zawiesi działalność?
Sytuacja wygląda inaczej, jeżeli przedsiębiorca zdecyduje się na zawieszenie działalności gospodarczej.
W okresie prawidłowego zawieszenia działalności przedsiębiorca nie wykonuje działalności gospodarczej, a jednocześnie nie ma obowiązku opłacania składek ZUS z tytułu aktywnie prowadzonej firmy.
W praktyce oznacza to, że osoba pobierająca zasiłek macierzyński i mająca zawieszoną działalność może ograniczyć obowiązki związane z bieżącym funkcjonowaniem przedsiębiorstwa.
Trzeba jednak pamiętać, że zawieszenie firmy oznacza również ograniczenie możliwości wykonywania czynności gospodarczych. Nie jest więc rozwiązaniem przeznaczonym dla osoby, która chce nadal normalnie obsługiwać klientów i osiągać przychody z bieżącej działalności.
Czy pobieranie zasiłku macierzyńskiego oznacza zakaz wystawiania faktur?
Samo pobieranie zasiłku macierzyńskiego przez przedsiębiorcę nie powoduje automatycznego zakazu kontynuowania działalności. Jeżeli firma pozostaje aktywna, przedsiębiorca może wykonywać czynności związane z jej prowadzeniem.
Nie należy jednak utożsamiać pobierania zasiłku z prawem do jednoczesnego korzystania z „urlopu” w takim znaczeniu, jak ma to miejsce u pracownika.
Najważniejsza zasada jest prosta: przedsiębiorca pobierający zasiłek macierzyński może zdecydować, czy chce nadal prowadzić firmę. Jeżeli działalność pozostaje aktywna, musi jednak prawidłowo realizować obowiązki podatkowe, księgowe i ubezpieczeniowe.
Czy bardziej opłaca się prowadzić firmę, czy ją zawiesić?
Nie ma jednej odpowiedzi właściwej dla każdego przedsiębiorcy.
Wybór powinien zależeć między innymi od rodzaju działalności, poziomu przychodów, kosztów prowadzenia firmy, liczby klientów oraz tego, czy przedsiębiorca jest w stanie przekazać część obowiązków innym osobom.
Kontynuowanie działalności może być korzystne, gdy przedsiębiorca ma stałych klientów, firma generuje przychody bez konieczności bardzo dużego osobistego zaangażowania albo jej całkowite zatrzymanie byłoby trudne.
Zawieszenie działalności może natomiast okazać się wygodniejsze, gdy przedsiębiorca chce całkowicie skoncentrować się na rodzinie i nie planuje w tym czasie wykonywania bieżących czynności gospodarczych.
Warto też pamiętać, że decyzja nie musi być traktowana jako wybór na cały okres pobierania zasiłku. W zależności od sytuacji przedsiębiorca może odpowiednio dostosowywać sposób funkcjonowania firmy, oczywiście z zachowaniem wymaganych formalności.
Prowadzenie działalności podczas macierzyńskiego a organizacja pracy
Z punktu widzenia przedsiębiorcy dużym wyzwaniem nie zawsze są same przepisy. Równie ważna może być organizacja codziennego funkcjonowania firmy.
Narodziny dziecka często oznaczają zmianę dotychczasowego harmonogramu dnia. Właściciel firmy może więc ograniczyć liczbę spotkań, przenieść część obowiązków do internetu, przekazać obsługę klientów pracownikom albo skorzystać ze wsparcia zewnętrznych wykonawców.
W przypadku działalności usługowej szczególne znaczenie może mieć możliwość czasowego ograniczenia liczby zleceń. Z kolei w handlu lub działalności opartej na sprzedaży internetowej przedsiębiorca może przekazać część czynności związanych z realizacją zamówień innym osobom.
Dzięki temu firma pozostaje aktywna, ale zaangażowanie przedsiębiorcy może być znacznie mniejsze.
Najważniejsze różnice między pracownikiem a przedsiębiorcą
Warto jeszcze raz podkreślić podstawową różnicę między osobą zatrudnioną na etacie a osobą prowadzącą działalność gospodarczą.
Pracownik korzysta z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego na zasadach przewidzianych w Kodeksie pracy, natomiast przedsiębiorca nie ma „urlopu” od własnej firmy. Przedsiębiorca otrzymuje przede wszystkim świadczenie pieniężne – zasiłek macierzyński.
W konsekwencji przedsiębiorca może w czasie pobierania świadczenia nadal wykonywać działalność.
To właśnie ta różnica powoduje, że określenie „macierzyński przedsiębiorcy” bywa mylące. W języku potocznym jest ono zrozumiałe, jednak z prawnego punktu widzenia istotniejsze jest mówienie o pobieraniu zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą.
O czym powinien pamiętać przedsiębiorca?
Przedsiębiorca, który spodziewa się narodzin dziecka albo planuje przyjęcie dziecka na wychowanie, powinien odpowiednio wcześnie przeanalizować swoją sytuację ubezpieczeniową.
Najważniejsze kwestie to:
- sprawdzenie, czy przedsiębiorca podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu;
- ustalenie, czy spełnia warunki do otrzymania zasiłku macierzyńskiego;
- określenie, czy działalność będzie kontynuowana, ograniczona czy zawieszona;
- prawidłowe zgłoszenie zmian do ZUS;
- ustalenie, jakie składki będą należne w okresie pobierania świadczenia;
- dopilnowanie obowiązków podatkowych i księgowych;
- rozważenie, czy dobrowolne opłacanie składek emerytalnych i rentowych jest w danej sytuacji zasadne.
W przypadku bardziej skomplikowanej sytuacji – na przykład zatrudniania pracowników, korzystania z kilku tytułów do ubezpieczeń czy łączenia różnych świadczeń – warto skonsultować sposób rozliczeń z księgowym, doradcą podatkowym albo ZUS.
Prowadzenie firmy podczas zasiłku macierzyńskiego – najważniejsze wnioski
Pobieranie zasiłku macierzyńskiego nie zmusza przedsiębiorcy do zamknięcia firmy. Działalność gospodarcza może być nadal prowadzona, a przedsiębiorca sam podejmuje decyzję o zakresie swojego zaangażowania.
Może więc aktywnie prowadzić biznes, ograniczyć swoje obowiązki i przekazać część zadań innym osobom albo formalnie zawiesić działalność.
Trzeba jednak pamiętać, że aktywna działalność i zawieszenie firmy wywołują odmienne skutki w zakresie ubezpieczeń i obowiązków wobec ZUS. Jeżeli działalność jest kontynuowana podczas pobierania zasiłku, przedsiębiorca powinien prawidłowo uregulować swój status ubezpieczeniowy i pamiętać o obowiązku opłacania należnych składek, w szczególności składki zdrowotnej.
Najważniejsza zasada pozostaje jednak niezmienna: przedsiębiorca może pobierać zasiłek macierzyński i jednocześnie prowadzić działalność gospodarczą. Samo korzystanie ze świadczenia nie oznacza obowiązku całkowitego wycofania się z biznesu.
Jednocześnie każda sytuacja powinna być analizowana indywidualnie, ponieważ na ostateczny sposób rozliczeń mogą wpływać między innymi forma prowadzonej działalności, sposób opodatkowania, sytuacja ubezpieczeniowa przedsiębiorcy oraz to, czy firma zostanie zawieszona, czy pozostanie aktywna.
