Zmieniły się zasady ustalania stażu pracy. Do okresu zatrudnienia można obecnie zaliczyć znacznie więcej rodzajów aktywności niż wcześniej. Znaczenie mają nie tylko klasyczne umowy o pracę, ale również między innymi prowadzenie działalności gospodarczej, wykonywanie umów cywilnoprawnych, określone okresy pracy za granicą czy niektóre okresy związane z opieką nad dzieckiem. Nadal jednak obowiązuje zamknięty katalog okresów, które mogą zostać uwzględnione.

Staż pracy ma bezpośrednie przełożenie na wiele uprawnień przysługujących pracownikom. Od jego długości może zależeć między innymi wymiar urlopu wypoczynkowego, długość okresu wypowiedzenia czy wysokość niektórych świadczeń związanych z rozwiązaniem stosunku pracy.

Przez wiele lat przy ustalaniu tego stażu zasadnicze znaczenie miało przede wszystkim zatrudnienie na podstawie stosunku pracy. Oznaczało to, że osoby wykonujące obowiązki zawodowe w innych formach — choć faktycznie mogły mieć wieloletnie doświadczenie — nie zawsze mogły wykorzystać ten czas do uzyskania takich samych uprawnień jak pracownicy zatrudnieni na etacie.

Zmiany wprowadzone w przepisach rozszerzyły katalog okresów, które mogą zostać uwzględnione przy ustalaniu stażu pracy. Ich znaczenie jest szczególnie istotne dla osób, których kariera zawodowa przebiegała poza tradycyjnym stosunkiem pracy.

Dlaczego staż pracy jest tak ważny?

Staż pracy nie jest wyłącznie informacją o długości aktywności zawodowej. W praktyce może decydować o konkretnych prawach przysługujących pracownikowi.

W zależności od rodzaju uprawnienia znaczenie może mieć staż u konkretnego pracodawcy albo łączny okres aktywności zawodowej u różnych podmiotów. Dlatego w przepisach prawa pracy można mówić o dwóch podstawowych sposobach ustalania stażu.

Staż zakładowy, czyli okres pracy u konkretnego pracodawcy

W przypadku niektórych uprawnień bierze się pod uwagę wyłącznie okres zatrudnienia u danego pracodawcy.

Tak ustalany staż ma znaczenie między innymi przy określaniu długości okresu wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony lub nieokreślony. Może również wpływać na wysokość niektórych odpraw, w tym odprawy związanej z rozwiązaniem stosunku pracy czy odprawy pośmiertnej.

W takim przypadku samo posiadanie wieloletniego doświadczenia zawodowego nie zawsze oznacza automatycznie, że cały ten okres zostanie wykorzystany przy ustalaniu konkretnego uprawnienia. Znaczenie ma bowiem to, jakie okresy przepisy nakazują uwzględnić oraz czy dotyczą one zatrudnienia u tego samego pracodawcy.

Staż ogólny, czyli okresy pracy u różnych pracodawców

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku uprawnień, przy których liczy się łączny okres zatrudnienia.

Przykładem jest wymiar urlopu wypoczynkowego. Przy jego ustalaniu znaczenie ma ogólny staż pracy, a więc okresy zatrudnienia u wszystkich pracodawców, a nie wyłącznie czas przepracowany w obecnym zakładzie pracy.

Podobne zasady mogą mieć zastosowanie przy ustalaniu prawa do urlopu wychowawczego.

To rozróżnienie jest szczególnie ważne po rozszerzeniu katalogu okresów zaliczanych do stażu. Ten sam okres aktywności może bowiem mieć znaczenie przy jednym uprawnieniu, a przy innym nie przynieść takiego samego skutku.

Duże rozszerzenie katalogu okresów zaliczanych do stażu

Nowe rozwiązania wynikają z ustawy z 26 września 2025 roku zmieniającej Kodeks pracy oraz niektóre inne ustawy.

Jednym z najważniejszych założeń zmian było rozszerzenie pojęcia okresu zatrudnienia w taki sposób, aby przy ustalaniu określonych uprawnień można było uwzględniać także aktywność zawodową wykonywaną poza klasycznym stosunkiem pracy.

Ma to szczególne znaczenie w warunkach współczesnego rynku pracy. Kariera zawodowa jednej osoby może bowiem obejmować wiele różnych etapów: zatrudnienie na etacie, działalność gospodarczą, umowy cywilnoprawne, pracę za granicą czy okresy związane z opieką nad dzieckiem.

Wcześniejsze przepisy nie zawsze pozwalały traktować te okresy na równi z zatrudnieniem pracowniczym.

Nowe regulacje mają w większym stopniu uwzględniać rzeczywisty przebieg aktywności zawodowej.

Etat to nie jedyna forma wykonywania pracy

Podstawowa różnica między stosunkiem pracy a działalnością gospodarczą lub umową cywilnoprawną dotyczy sposobu organizacji wykonywania obowiązków.

Pracownik zatrudniony na podstawie stosunku pracy wykonuje określonego rodzaju pracę na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu oraz czasie przez niego wyznaczonym.

W przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą sytuacja co do zasady wygląda inaczej. Przedsiębiorca samodzielnie organizuje swoją działalność, podejmuje decyzje dotyczące sposobu wykonywania pracy i ponosi związane z nią ryzyko.

Podobnie osoba wykonująca pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej nie jest co do zasady pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy.

Nie oznacza to jednak, że wykonywanie takiej pracy nie wymagało czasu, kwalifikacji czy rzeczywistego doświadczenia zawodowego.

Właśnie ten aspekt był jednym z argumentów przemawiających za rozszerzeniem zasad zaliczania określonych okresów do stażu pracy. Z punktu widzenia doświadczenia zawodowego wieloletnie prowadzenie działalności gospodarczej może bowiem oznaczać równie intensywną aktywność zawodową jak wieloletnie zatrudnienie na etacie.

Jakie okresy można obecnie wliczyć do stażu pracy?

Katalog okresów podlegających uwzględnieniu został określony w przepisach Kodeksu pracy, w szczególności w art. 30² i 30²¹.

W praktyce obejmuje on kilka dużych grup aktywności.

1. Okresy służby w określonych formacjach

Do stażu mogą być zaliczane, na zasadach określonych w odrębnych przepisach, okresy służby między innymi w:

• Policji,
• Urzędzie Ochrony Państwa,
• Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
• Agencji Wywiadu,
• Służbie Kontrwywiadu Wojskowego,
• Służbie Wywiadu Wojskowego,
• Centralnym Biurze Antykorupcyjnym,
• Biurze Ochrony Rządu,
• Służbie Ochrony Państwa,
• Służbie Więziennej,
• Straży Granicznej,
• Państwowej Straży Pożarnej,
• Straży Marszałkowskiej,
• Służbie Celno-Skarbowej.

Nie oznacza to jednak, że każdy okres służby jest automatycznie traktowany identycznie w każdym przypadku. Przepisy odsyłają bowiem do zasad określonych w odpowiednich regulacjach szczególnych.

2. Prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej

Jedną z najważniejszych zmian jest uwzględnianie określonych okresów prowadzenia przez osobę fizyczną pozarolniczej działalności gospodarczej.

Znaczenie mają okresy, za które zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe lub wypadkowe, zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych.

Rozwiązanie to może mieć istotne znaczenie dla osób, które przez kilka lub kilkanaście lat prowadziły własną firmę, a następnie zdecydowały się na podjęcie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Wcześniej taki okres nie był w pełni uwzględniany na zasadach przewidzianych dla zatrudnienia pracowniczego. Po zmianach działalność gospodarcza może mieć wpływ na ustalenie stażu, jeżeli spełnione są wymagania określone w przepisach.

3. Okresy wykonywania umów zlecenia i podobnych umów

Do katalogu włączono również określone okresy wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych.

Dotyczy to między innymi:

• umowy zlecenia,
• innych umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,
• umowy agencyjnej.

Uwzględniony może zostać także określony okres, w którym dana osoba pozostawała osobą współpracującą z osobą wykonującą taką działalność.

Warunkiem jest spełnienie wymogów przewidzianych w przepisach, w tym dotyczących podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

4. Członkostwo w rolniczych spółdzielniach

Przepisy przewidują również uwzględnianie określonych okresów pozostawania członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej albo spółdzielni kółek rolniczych.

Także w tym przypadku znaczenie ma podleganie odpowiednim ubezpieczeniom społecznym.

Oznacza to, że katalog nowych okresów nie ogranicza się wyłącznie do najbardziej popularnych form aktywności zawodowej, takich jak etat, działalność gospodarcza czy zlecenie.

A co z okresami, w których nie było ubezpieczenia?

Przepisy przewidują również możliwość uwzględnienia określonych, udokumentowanych okresów, w których dana osoba nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie odrębnych przepisów.

To ważne rozwiązanie, ponieważ historia zawodowa nie zawsze przebiega w sposób pozwalający na proste odtworzenie okresów ubezpieczenia.

W praktyce oznacza to jednak konieczność odpowiedniego udokumentowania takiego okresu. Samo twierdzenie, że dana osoba wykonywała określoną aktywność, może nie być wystarczające.

Ulga na start również może mieć znaczenie dla stażu

Wśród uwzględnianych okresów znalazł się także okres, o którym mowa w art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców.

Chodzi o rozwiązanie znane jako „ulga na start”, w ramach którego osoba rozpoczynająca działalność gospodarczą przez określony czas nie podlega ubezpieczeniom społecznym na zasadach właściwych dla przedsiębiorców.

Wprowadzenie takiego okresu do katalogu ma znaczenie dla osób, których początki prowadzenia działalności przypadały właśnie na okres korzystania z tego rozwiązania.

Opieka nad dzieckiem a staż osoby prowadzącej działalność

Rozszerzone przepisy uwzględniają również określone okresy związane z osobistą opieką nad dzieckiem.

Dotyczy to między innymi okresu zawieszenia działalności gospodarczej w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, jeżeli zostały spełnione ustawowe warunki dotyczące opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Podobne rozwiązanie dotyczy osoby współpracującej z przedsiębiorcą, która sprawowała osobistą opiekę nad dzieckiem i za którą zostały opłacone odpowiednie składki.

To istotna zmiana z punktu widzenia osób, których aktywność zawodowa łączyła się z prowadzeniem działalności gospodarczej i korzystaniem z uprawnień związanych z rodzicielstwem.

Praca zarobkowa wykonywana za granicą

Nowe przepisy uwzględniają także udokumentowane okresy pracy zarobkowej wykonywanej poza Polską na innej podstawie niż stosunek pracy.

To rozwiązanie odpowiada na coraz częstsze przypadki międzynarodowych karier zawodowych.

Pracownik może mieć bowiem w swoim życiorysie zawodowym kilka lat pracy w innym państwie, następnie powrócić do Polski i rozpocząć zatrudnienie u krajowego pracodawcy.

Jeżeli zagraniczny okres aktywności spełnia wymagania ustawowe i został odpowiednio udokumentowany, może zostać uwzględniony przy ustalaniu stażu pracy.

Okresy zaliczane do stażu na podstawie innych ustaw

Nie wszystkie zasady dotyczące stażu pracy znajdują się bezpośrednio w Kodeksie pracy.

Wiele dodatkowych rozwiązań wynika z ustaw szczególnych.

Służba wojskowa

Do ogólnego stażu pracy mogą być zaliczane określone okresy czynnej służby wojskowej żołnierza niezawodowego oraz służby zastępczej.

Podstawę prawną stanowią odpowiednie przepisy ustawy o obronie Ojczyzny.

W praktyce oznacza to, że określona aktywność związana ze służbą wojskową może mieć wpływ na uprawnienia pracownicze, mimo że nie była wykonywaniem pracy na podstawie umowy o pracę.

Mandat posła lub senatora

Przepisy uwzględniają również określone okresy pobierania uposażenia w związku ze sprawowaniem mandatu posła lub senatora.

Analogiczne rozwiązania dotyczą w określonym zakresie posłów do Parlamentu Europejskiego wybranych w Polsce.

Jest to przykład okresu, który nie stanowi klasycznego zatrudnienia pracowniczego, ale ustawodawca zdecydował o jego uwzględnieniu przy ustalaniu określonych uprawnień.

Zasiłek dla bezrobotnych i stypendium

Do ogólnego stażu pracy mogą być również zaliczane określone okresy pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz stypendium.

W tym przypadku trzeba jednak zwrócić uwagę na istotne ograniczenie: przepisy przewidują wyjątek dotyczący prawa do urlopu wypoczynkowego.

Oznacza to, że nie można automatycznie przyjąć, iż każdy okres uwzględniany przy ogólnym stażu będzie działał identycznie w odniesieniu do każdego uprawnienia pracowniczego.

Zatrudnienie u zagranicznego pracodawcy

Odrębne przepisy przewidują również uwzględnienie udokumentowanego zatrudnienia za granicą u zagranicznego pracodawcy.

To kolejny mechanizm, który pozwala w większym stopniu uwzględnić doświadczenie zdobyte poza Polską.

Dla osoby powracającej z emigracji zarobkowej może mieć to praktyczne znaczenie przy ustalaniu uprawnień związanych ze stażem.

Praca w gospodarstwie rolnym

Do stażu pracy mogą być zaliczane także określone okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego oraz pracy w takim gospodarstwie.

Podstawą jest ustawa o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

Jest to rozwiązanie szczególnie istotne dla osób, których aktywność zawodowa przez znaczną część życia była związana z rolnictwem, a które później podjęły zatrudnienie w sektorze pozarolniczym.

Szkoła doktorska a staż pracy

Przepisy przewidują również szczególne rozwiązanie dotyczące kształcenia w szkole doktorskiej.

Okres ten może zostać uwzględniony w przypadku doktoranta, który uzyskał stopień doktora w wyniku ukończenia szkoły doktorskiej, na warunkach określonych w przepisach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Nie oznacza to zatem, że sam fakt rozpoczęcia kształcenia doktoranckiego automatycznie powoduje zaliczenie każdego okresu nauki. Konieczne jest spełnienie warunków wynikających z przepisów.

Stypendium sportowe

Do okresów mogących mieć znaczenie dla stażu zaliczane jest również pobieranie przez stypendystę sportowego stypendium sportowego, zgodnie z zasadami przewidzianymi w ustawie o sporcie.

To kolejny przykład aktywności, która nie jest typowym zatrudnieniem, lecz została przez ustawodawcę objęta szczególnymi zasadami dotyczącymi stażu.

Kształcenie w Krajowej Szkole Administracji Publicznej

Szczególne przepisy dotyczą także osób kształcących się w Krajowej Szkole Administracji Publicznej.

Okres kształcenia może być uwzględniany w przypadku absolwenta Szkoły na zasadach przewidzianych w odpowiedniej ustawie.

Odpłatna praca wykonywana przez skazanego

W określonych przypadkach uwzględnieniu podlega również okres wykonywania przez skazanego odpłatnego zatrudnienia.

Podstawę prawną stanowią przepisy Kodeksu karnego wykonawczego.

To pokazuje, że ustawowy katalog okresów zaliczanych do stażu obejmuje bardzo różne formy aktywności — nie tylko te związane bezpośrednio z klasycznym rynkiem pracy.

Nie każdy okres aktywności zawodowej zwiększa staż pracy

Rozszerzenie katalogu nie oznacza, że od 2026 roku każda aktywność wykonywana przez człowieka może zostać doliczona do stażu.

To jedna z najważniejszych kwestii, o których powinny pamiętać osoby analizujące swoją historię zawodową.

Przepisy posługują się bowiem katalogiem określonych okresów. Jeżeli dana forma aktywności nie została objęta odpowiednim przepisem, co do zasady nie można samodzielnie uznać jej za okres zatrudnienia tylko dlatego, że wiązała się z wykonywaniem pracy lub zdobywaniem doświadczenia.

Umowa o dzieło pozostaje poza katalogiem

Jednym z przykładów jest wykonywanie umowy o dzieło.

Charakterystyczną cechą umowy o dzieło jest zobowiązanie do wykonania określonego rezultatu. W tym zakresie różni się ona od umów, których przedmiotem jest przede wszystkim wykonywanie określonych czynności.

Z tego względu okres wykonywania umowy o dzieło nie został objęty rozszerzeniem katalogu na takich samych zasadach jak między innymi umowa zlecenia.

Dla osoby, która przez kilka lat wykonywała wyłącznie umowy o dzieło, może to oznaczać, że ten czas nadal nie będzie uwzględniany w stażu pracowniczym na zasadach przewidzianych dla wymienionych w ustawie form aktywności.

Działalność nierejestrowana

Do stażu pracy nie zalicza się również samego faktu prowadzenia działalności nierejestrowanej.

Jest to specyficzna forma aktywności, która pozwala wykonywać działalność na niewielką skalę bez rejestrowania firmy w CEIDG, po spełnieniu określonych warunków.

Mimo że taka aktywność może wiązać się z rzeczywistą sprzedażą towarów lub usług i przynosić dochód, nie została włączona do ustawowego katalogu okresów podlegających zaliczeniu do stażu pracy.

Opieka nad osobą chorą lub z niepełnosprawnością

Kolejnym przykładem jest sprawowanie opieki nad osobą chorą albo z niepełnosprawnością.

Taka aktywność może być bardzo czasochłonna i w praktyce może oznaczać rezygnację z części lub całości aktywności zawodowej. Sam fakt sprawowania opieki nie powoduje jednak automatycznego zaliczenia tego okresu do stażu pracy na zasadach obowiązujących dla katalogu ustawowego.

Nie należy przy tym mylić tego przypadku z określonymi okresami osobistej opieki nad dzieckiem, dla których ustawodawca przewidział szczególne rozwiązania.

Praktyki studenckie

Do stażu pracy nie są również automatycznie zaliczane praktyki studenckie.

Ich podstawowym celem jest zazwyczaj zdobycie doświadczenia i praktycznych umiejętności związanych z kształceniem. Sam fakt odbycia praktyki nie oznacza jednak, że okres ten staje się okresem zatrudnienia w rozumieniu przepisów dotyczących stażu pracowniczego.

Wolontariat

Podobnie traktowany jest wolontariat.

Wolontariusz może wykonywać realne obowiązki, zdobywać kompetencje i doświadczenie, a niekiedy spędzać na działalności społecznej znaczną część swojego czasu.

Nie oznacza to jednak, że okres wolontariatu automatycznie zwiększa pracowniczy staż pracy.

Dlaczego ustawodawca zdecydował się na rozszerzenie katalogu?

Jednym z podstawowych argumentów przemawiających za zmianami było dostosowanie przepisów do rzeczywistości współczesnego rynku pracy.

Model kariery, w którym pracownik przez całe życie pozostaje zatrudniony na podstawie kolejnych umów o pracę, nie jest już jedynym sposobem funkcjonowania na rynku.

Wiele osób rozpoczyna karierę od umów cywilnoprawnych, później prowadzi działalność gospodarczą, pracuje za granicą, korzysta z przerw związanych z rodzicielstwem, a następnie wraca do zatrudnienia pracowniczego.

W takiej sytuacji tradycyjny sposób liczenia stażu mógł nie odzwierciedlać rzeczywistego doświadczenia zawodowego.

Założeniem zmian jest zatem w większym stopniu powiązanie uprawnień z rzeczywistym przebiegiem aktywności zawodowej, a nie wyłącznie z formą prawną, w jakiej ta aktywność była wykonywana.

Staż pracy a doświadczenie zawodowe to nie zawsze to samo

Warto przy tym rozróżnić dwa pojęcia, które w praktyce często są stosowane zamiennie: staż pracy i doświadczenie zawodowe.

Doświadczenie zawodowe może być rozumiane znacznie szerzej. Pracodawca może bowiem brać pod uwagę różnego rodzaju projekty, działalność gospodarczą, pracę na własny rachunek, praktyki czy działalność społeczną.

Staż pracy jest natomiast pojęciem prawnym. To przepisy określają, jakie okresy mogą zostać uwzględnione przy ustalaniu konkretnego uprawnienia.

Dlatego nawet jeśli dana aktywność była wartościowym doświadczeniem zawodowym, nie musi automatycznie zwiększać stażu pracy w rozumieniu Kodeksu pracy.

Dokumentacja może mieć kluczowe znaczenie

Samo spełnienie warunków ustawowych nie zawsze wystarczy. W wielu przypadkach konieczne będzie bowiem przedstawienie dokumentów potwierdzających konkretny okres aktywności.

Dotyczy to zwłaszcza okresów prowadzenia działalności gospodarczej, wykonywania określonych umów cywilnoprawnych czy pracy za granicą.

Osoba, która chce skorzystać z nowych zasad, powinna więc zadbać o odpowiednie dokumenty potwierdzające:

• rodzaj wykonywanej aktywności,
• okres jej wykonywania,
• podstawę prawną,
• a w przypadkach, w których wymagają tego przepisy, także podleganie odpowiednim ubezpieczeniom lub opłacenie składek.

Dokumentacja może mieć szczególne znaczenie w sytuacji, gdy pracownik chce wykazać aktywność sprzed wielu lat.

Znaczenie regulacji wewnętrznych u pracodawcy

Ustawowy katalog nie musi być jedynym źródłem zasad dotyczących stażu.

W niektórych zakładach pracy dodatkowe okresy mogą być uwzględniane na podstawie przepisów wewnątrzzakładowych.

Może to wynikać między innymi z postanowień układu zbiorowego pracy czy regulaminu wynagradzania.

Dlatego pracownik, który sprawdza swoje uprawnienia, powinien zwrócić uwagę nie tylko na Kodeks pracy i ustawy szczególne, ale także na regulacje obowiązujące u konkretnego pracodawcy.

Nie można jednak utożsamiać wewnętrznych zasad zakładu pracy z powszechnie obowiązującym prawem. Zakres dodatkowych uprawnień może zależeć od treści konkretnych regulacji obowiązujących u danego pracodawcy.

Co zmiany oznaczają dla osób z nietypową historią zawodową?

Rozszerzenie katalogu może być szczególnie istotne dla osób, których ścieżka zawodowa nie ograniczała się do zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Dotyczy to między innymi:

• przedsiębiorców przechodzących następnie na etat,
• osób wykonujących przez lata umowy zlecenia,
• osób pracujących na podstawie umów agencyjnych,
• osób powracających do Polski po pracy za granicą,
• osób łączących działalność gospodarczą z opieką nad dzieckiem,
• osób, które wykonywały określone rodzaje służby,
• osób z doświadczeniem w rolnictwie,
• osób, których aktywność obejmowała szczególne okresy wskazane w ustawach.

Dla takich osób ponowne przeanalizowanie historii zawodowej może prowadzić do innego ustalenia stażu niż przed zmianą przepisów.

Czy wszystkie lata aktywności można po prostu zsumować?

Nie.

To bardzo ważne zastrzeżenie. Rozszerzenie katalogu nie oznacza, że można stworzyć jedną listę wszystkich aktywności z życia zawodowego i bez żadnych dodatkowych warunków dodać je do siebie.

Każdy okres trzeba analizować pod kątem konkretnego przepisu.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• rodzaj podstawy prawnej wykonywania pracy,
• dokładne daty,
• podleganie ubezpieczeniom,
• opłacanie składek,
• sposób udokumentowania okresu,
• charakter konkretnego uprawnienia,
• to, czy przepisy przewidują szczególne ograniczenia.

Dlatego przy ustalaniu stażu warto patrzeć nie tylko na liczbę przepracowanych lat, ale także na to, z jakich okresów te lata się składają.

Nowe przepisy nie obejmują wszystkiego

Choć reforma znacząco poszerzyła katalog, nadal istnieją aktywności, których nie uwzględniono.

Dotyczy to między innymi umowy o dzieło, działalności nierejestrowanej, wolontariatu czy praktyk studenckich.

Taki sposób konstruowania przepisów wynika z tego, że ustawodawca musiał określić konkretny, możliwy do zastosowania katalog.

W uzasadnieniu zmian wskazywano między innymi na liczne postulaty zgłaszane przez obywateli i instytucje, a także interpelacje poselskie. Jednym z czynników branych pod uwagę było również to, czy dana forma aktywności stanowi tytuł do objęcia ubezpieczeniami społecznymi.

W efekcie powstał katalog, który jest znacznie szerszy niż wcześniej, ale nadal nie obejmuje wszystkich możliwych sposobów aktywności zawodowej i społecznej.

Co warto sprawdzić po zmianach?

Osoby, które przez lata pracowały w różnych formach, powinny przeanalizować swoją historię zawodową.

W szczególności warto sprawdzić:

1. Wszystkie okresy prowadzenia działalności gospodarczej.
Jeżeli przedsiębiorca wcześniej pracował na własny rachunek, może się okazać, że określone okresy działalności powinny zostać uwzględnione przy ustalaniu stażu.

2. Umowy cywilnoprawne.
Warto zgromadzić dokumenty dotyczące wykonywanych umów zlecenia, umów o świadczenie usług czy umów agencyjnych.

3. Okresy pracy za granicą.
Istotne może być zarówno zatrudnienie u zagranicznego pracodawcy, jak i wykonywanie pracy zarobkowej na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli spełnione są warunki określone w przepisach.

4. Okresy szczególne.
Należy uwzględnić między innymi służbę wojskową, pracę w gospodarstwie rolnym czy inne okresy objęte ustawami szczególnymi.

5. Dokumenty potwierdzające przebieg aktywności.
Bez odpowiedniego potwierdzenia skorzystanie z niektórych regulacji może być utrudnione.

6. Regulacje obowiązujące u pracodawcy.
Układ zbiorowy pracy, regulamin wynagradzania lub inne przepisy zakładowe mogą przewidywać dodatkowe zasady korzystniejsze dla pracownika.

Zmiana ważna przede wszystkim dla osób pracujących poza etatem

Rozszerzenie zasad ustalania stażu pracy stanowi istotną zmianę dla osób, których aktywność zawodowa nie mieściła się przez cały czas w tradycyjnym modelu zatrudnienia.

Dotychczas wieloletnie prowadzenie firmy czy wykonywanie pracy na podstawie określonych umów cywilnoprawnych nie zawsze przekładało się na uprawnienia pracownicze w takim stopniu, jak zatrudnienie na podstawie umowy o pracę.

Nowe przepisy zmieniają tę sytuację, uwzględniając większą liczbę form aktywności.

Nie oznacza to jednak pełnego zrównania wszystkich możliwych rodzajów pracy i aktywności. Nadal istnieją okresy, których przepisy nie obejmują, a możliwość zaliczenia poszczególnych etapów kariery zależy od spełnienia konkretnych warunków.

Podsumowanie

Zmiany w zasadach ustalania stażu pracy sprawiają, że przy określaniu niektórych uprawnień pracowniczych trzeba dziś patrzeć znacznie szerzej na historię zawodową pracownika.

Do uwzględnienia mogą kwalifikować się nie tylko klasyczne okresy zatrudnienia, lecz także między innymi prowadzenie działalności gospodarczej, wykonywanie określonych umów cywilnoprawnych, praca zarobkowa za granicą, wybrane okresy służby, aktywność w gospodarstwie rolnym czy określone okresy związane z opieką nad dzieckiem.

Jednocześnie nie każda aktywność została objęta nowymi regulacjami. Poza katalogiem pozostają między innymi umowy o dzieło, działalność nierejestrowana, wolontariat oraz praktyki studenckie.

Najważniejsza zasada pozostaje więc prosta: o tym, czy dany okres zwiększa staż pracy, nie decyduje samo określenie go jako „pracy” czy „aktywności zawodowej”, lecz konkretna podstawa prawna i warunki wskazane w przepisach.

Dla pracowników z wieloletnią, zróżnicowaną historią zawodową oznacza to, że warto ponownie przeanalizować dokumentację dotyczącą wcześniejszych okresów aktywności. W niektórych przypadkach czas, który wcześniej nie był uwzględniany przy ustalaniu stażu, po zmianach może mieć znaczenie dla wysokości lub nabycia określonych uprawnień pracowniczych.