W 2026 roku przedsiębiorcy w Polsce będą musieli zmierzyć się z wieloma zmianami w systemie podatkowym, które są efektem planowanej nowelizacji ustawy o VAT oraz ustawy o NIP. Główne założenia projektowanej reformy to uszczelnienie systemu podatkowego i walka z oszustwami VAT-owskimi. Choć zmiany są zróżnicowane, jedno jest pewne – przedsiębiorcy będą musieli przygotować się na nowe obowiązki i odpowiedzialności.
1. Większa odpowiedzialność za cudzy VAT
Zgodnie z projektem ustawy, odpowiedzialność solidarna za VAT zostanie rozszerzona na nowe rodzaje usług, takie jak usługi doradcze, zarządcze, reklamowe i rachunkowo-księgowe. Obecnie odpowiedzialność solidarna dotyczy tylko towarów z załącznika nr 15 do ustawy o VAT. Po wejściu w życie zmian, nabywca tych usług będzie odpowiadał za niezapłacony VAT sprzedawcy, nawet jeśli zapłaci za usługi przy użyciu mechanizmu podzielonej płatności (MPP).
Przykład:
Firma A nabywa usługi doradcze od firmy B. Usługi te znajdują się w nowym załączniku nr 16, a firma A nie używa MPP. Jeśli firma B nie odprowadzi VAT, fiskus zażąda tej kwoty od firmy A, która będzie solidarnie odpowiedzialna za niezapłacony podatek.
2. Sankcje i ostrzejsza kontrola nad nadużyciami
Ministerstwo Finansów zamierza wprowadzić zaostrzone kary dla firm, które dopuszczą się nadużyć podatkowych. Wprowadzona zostanie instytucja „nadużycia prawa”, która stanie się podstawą do nakładania sankcji. Firmy, które będą wiedziały, że uczestniczą w transakcjach mających na celu unikanie opodatkowania lub inne nielegalne działania, mogą zostać obciążone karą w wysokości 100% niezapłaconego VAT.
Dodatkowo, nowe przepisy przewidują łatwiejsze odmowy rejestracji do VAT oraz uproszczoną procedurę uchylenia numeru NIP. Od 1 stycznia 2027 roku firma, która będzie unikała kontaktu z urzędami skarbowymi, straci swój numer NIP bez konieczności wydawania decyzji administracyjnej.
3. Zmiany w rejestracji i likwidacji działalności
Nowelizacja przynosi również uproszczenia w zakresie likwidacji firmy. Zniknie obowiązek składania formularza VAT-Z przy zaprzestaniu działalności gospodarczej, a przedsiębiorcy nie będą musieli składać informacji o spisie z natury w przypadku zamknięcia firmy. Zamiast tego, odpowiednie dane będą automatycznie przesyłane w pliku JPK_VAT. Dzięki tym zmianom przedsiębiorcy zaoszczędzą czas i unikną zbędnej papierkowej roboty.
4. Ułatwienia dla przedsiębiorców: Nowe mechanizmy w VAT
Chociaż zmiany dotyczące odpowiedzialności i kar są dość rygorystyczne, nowe przepisy wprowadzają również kilka ułatwień, które będą korzystne dla firm.
- Biała Lista VAT – Narzędzie to umożliwi przedsiębiorcom sprawdzenie statusu VAT kontrahentów na dowolny dzień wstecz, nawet do pięciu lat. Dzięki temu łatwiej będzie uniknąć współpracy z firmami, które mają problem z płatnościami VAT.
- Zmiany w procedurze importu usług – Firmy, które nabywają usługi z zagranicy i korzystają ze zwolnienia z VAT, nie będą musiały wykazywać importu usług w deklaracji VAT, co upraszcza proces rozliczeniowy.
- Ulga na złe długi dla małych podatników – Przepisy dotyczące ulgi na złe długi zostaną doprecyzowane. Mały podatnik, który rozlicza się metodą kasową, będzie mógł skorzystać z ulgi na złe długi po upływie 180 dni od wystawienia faktury, pod warunkiem że obowiązek podatkowy faktycznie powstał.
5. Wnioski i przygotowania na zmiany w 2026 roku
Reforma ustawy o VAT to niewątpliwie ogromna zmiana dla polskich przedsiębiorców. Z jednej strony, zaostrzenie odpowiedzialności oraz wprowadzenie nowych kar za nadużycia prawne mogą stanowić duże wyzwanie, szczególnie dla firm współpracujących z mniej transparentnymi kontrahentami. Z drugiej strony, uproszczenie procedur związanych z rejestracją i likwidacją działalności czy też usprawnienie kontroli podatkowych stwarzają nowe możliwości dla firm, które dbają o zgodność z przepisami.
Warto już teraz zacząć przygotowania do nadchodzących zmian, aby uniknąć kłopotów związanych z karami czy utratą numeru NIP. Monitorowanie zmian w przepisach, konsultacje z doradcami podatkowymi oraz dostosowanie procedur w firmie to kluczowe kroki, które pozwolą na sprawne wdrożenie nowelizacji.
