Zatrudnianie pracownika – niezależnie od tego, czy ma to miejsce po raz pierwszy, czy w ramach kontynuacji wcześniejszej współpracy – zawsze wiąże się z konkretnymi obowiązkami po stronie pracodawcy. W szczególności dotyczy to konieczności zapewnienia odpowiednich warunków bezpieczeństwa i higieny pracy, co bezpośrednio przekłada się na obowiązek przeprowadzania badań lekarskich oraz szkoleń BHP. Jednak przepisy prawa pracy przewidują pewne wyjątki od tej reguły – zwłaszcza w przypadku ponownego zatrudnienia tego samego pracownika. Jak wygląda to w praktyce w 2025 roku? Oto szczegółowe omówienie.
Bezpieczne i higieniczne warunki pracy jako podstawowy obowiązek pracodawcy
Prawo do pracy w bezpiecznym i zdrowym środowisku pracy wynika bezpośrednio z art. 15 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem, pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Obowiązek ten jest rozwinięty i uszczegółowiony w art. 207 Kodeksu pracy, który wskazuje, że to pracodawca ponosi pełną odpowiedzialność za stan BHP w zakładzie pracy i musi podejmować środki zapobiegające zagrożeniom zawodowym oraz chroniące zdrowie i życie pracowników.
Do najważniejszych obowiązków pracodawcy w tym zakresie należy:
- organizowanie pracy w sposób bezpieczny,
- kontrolowanie przestrzegania przepisów BHP,
- eliminowanie zagrożeń i dostosowywanie warunków do zmian technologicznych,
- reagowanie na potrzeby pracowników w zakresie BHP,
- wdrażanie środków profilaktycznych,
- respektowanie zaleceń organów nadzoru nad warunkami pracy,
- szczególna troska o pracowników szczególnie narażonych (np. kobiety w ciąży, młodociani, osoby z niepełnosprawnością).
Warto podkreślić, że wszelkie koszty związane z zapewnieniem bezpiecznych warunków pracy – w tym badania lekarskie i szkolenia – nie mogą być przenoszone na pracownika.
Profilaktyczne badania lekarskie – kiedy są obowiązkowe?
Badania lekarskie są kluczowym narzędziem w profilaktycznej ochronie zdrowia pracowników. Celem ich przeprowadzenia jest stwierdzenie, czy dana osoba jest zdolna do wykonywania pracy na konkretnym stanowisku, z uwzględnieniem ryzyka zawodowego i warunków pracy. Wyróżniamy trzy podstawowe rodzaje badań:
- wstępne, dla nowo zatrudnianych osób lub pracowników przenoszonych na stanowiska z czynnikami szkodliwymi,
- okresowe, przeprowadzane cyklicznie, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia,
- kontrolne, wymagane po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni.
Zasadą ogólną jest, że pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania obowiązków na danym stanowisku.
Wyjątki od obowiązku wstępnych badań lekarskich przy ponownym zatrudnieniu
W 2025 roku, podobnie jak we wcześniejszych latach, obowiązuje przepis art. 229 § 1¹ Kodeksu pracy, który przewiduje dwa istotne wyjątki od obowiązku przeprowadzania wstępnych badań lekarskich:
- Ponowne zatrudnienie u tego samego pracodawcy, na to samo stanowisko lub o takich samych warunkach pracy, w ciągu 30 dni od ustania poprzedniego stosunku pracy – w takim przypadku badania nie są wymagane.
- Zatrudnienie u innego pracodawcy na analogicznym stanowisku w podobnych warunkach pracy, również w ciągu 30 dni, o ile pracownik posiada ważne orzeczenie lekarskie z poprzedniego zatrudnienia, a nowy pracodawca uzna, że warunki są porównywalne. Wyjątek ten nie dotyczy prac szczególnie niebezpiecznych.
Oznacza to, że jeśli pracownik wraca do byłego pracodawcy po krótkiej przerwie (np. 2–3 tygodnie) i ma wykonywać tę samą pracę, nie ma potrzeby ponownego kierowania go na badania.
Szkolenia BHP – obowiązkowe, ale nie zawsze przy ponownym zatrudnieniu
Zgodnie z art. 237³ Kodeksu pracy, każdy pracownik przed rozpoczęciem pracy musi być przeszkolony z zakresu BHP – zarówno ogólnie, jak i stanowiskowo. Pracodawca ma także obowiązek zapewniać okresowe szkolenia BHP, których częstotliwość zależy od rodzaju pracy i stanowiska.
Jednak także w tym zakresie istnieje istotny wyjątek – jeżeli pracownik rozpoczyna nową umowę o pracę na tym samym stanowisku, które zajmował wcześniej u tego samego pracodawcy, bezpośrednio po zakończeniu poprzedniej, nie ma obowiązku ponownego szkolenia.
Przez „bezpośrednio” należy rozumieć następny dzień roboczy po zakończeniu poprzedniego zatrudnienia – np. jeśli umowa kończy się w piątek, a nowa rozpoczyna się w poniedziałek, nie jest to przeszkodą. Jednak już kilkudniowa przerwa, nieuwzględniająca dni wolnych, może oznaczać konieczność ponownego przeszkolenia.
Praktyczne konsekwencje dla pracodawców i działów HR
Zarówno badania lekarskie, jak i szkolenia BHP, generują konkretne koszty i wymagają czasu organizacyjnego. Dlatego znajomość wyjątków przewidzianych w Kodeksie pracy może stanowić dla pracodawcy istotne ułatwienie – szczególnie w przypadku krótkich przerw między umowami z tym samym pracownikiem (np. w systemie umów terminowych).
Warto jednak pamiętać, że:
- każdy przypadek należy analizować indywidualnie, z uwzględnieniem warunków pracy, rodzaju stanowiska i dat zatrudnienia,
- wszelkie decyzje o odstąpieniu od badań lub szkoleń powinny być udokumentowane – np. poprzez porównanie zakresu obowiązków, konsultacje z lekarzem medycyny pracy lub notatki służbowe.
Podsumowanie
Obowiązki w zakresie badań lekarskich i szkoleń BHP są nieodzownym elementem procesu zatrudniania. Jednak prawo pracy w Polsce – w tym obowiązujące w 2025 roku przepisy – daje pracodawcom pewne pole manewru w przypadku ponownego zatrudnienia tego samego pracownika. Znajomość tych regulacji pozwala nie tylko działać zgodnie z literą prawa, ale również bardziej efektywnie zarządzać zasobami kadrowymi i ograniczać zbędne formalności.
Zawsze jednak priorytetem powinno być bezpieczeństwo pracownika oraz precyzyjne udokumentowanie podejmowanych działań – aby żadna ze stron nie ponosiła niepotrzebnego ryzyka.
