W polskim systemie prawnym status ucznia, podobnie jak status studenta, niesie za sobą istotne korzyści – zarówno dla samego ucznia, jak i dla potencjalnych pracodawców. Jednym z najczęstszych tematów poruszanych przez młodzież kończącą szkołę średnią oraz przez firmy zatrudniające młodych ludzi jest pytanie: do kiedy obowiązuje status ucznia po maturze i jakie konsekwencje niesie dla składek ZUS?
W niniejszym artykule dokładnie omówimy, czym jest status ucznia, kto go posiada, jak długo trwa po zakończeniu szkoły, a także w jaki sposób wpływa na zatrudnienie, zwłaszcza w przypadku umowy zlecenia. Uwzględnimy również przypadki uczniów spoza Polski, w tym obywateli Ukrainy.
Kim jest uczeń według przepisów prawa oświatowego?
Zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2016 roku – Prawo oświatowe, status ucznia posiada każda osoba ucząca się w szkole podstawowej lub ponadpodstawowej w trakcie trwania roku szkolnego, czyli od 1 września danego roku do 31 sierpnia roku następnego.
Dotyczy to szkół zarówno publicznych, jak i niepublicznych, które są wymienione w art. 18 tejże ustawy. Do placówek tych zaliczamy m.in.:
- 8-letnią szkołę podstawową,
- 4-letnie liceum ogólnokształcące,
- 5-letnie technikum,
- 3-letnią branżową szkołę I stopnia,
- 2-letnią branżową szkołę II stopnia,
- 3-letnią szkołę specjalną przysposabiającą do pracy,
- szkołę policealną (maksymalnie 2,5-letnią).
Osoba uczęszczająca do jednej z wymienionych szkół jest uczniem przez cały okres roku szkolnego – niezależnie od wieku – aż do jego zakończenia, czyli do 31 sierpnia, pod warunkiem że nie osiągnie wcześniej 26. roku życia.
Status ucznia po zdaniu matury – do kiedy obowiązuje?
Maturzyści, którzy uczęszczali do liceum lub technikum i zakończyli edukację w kwietniu, często zastanawiają się, czy w maju nadal są uczniami. Odpowiedź brzmi: tak – pomimo ukończenia szkoły i otrzymania świadectwa dojrzałości, status ucznia zachowują aż do 31 sierpnia danego roku.
Ta zasada wynika z faktu, że rok szkolny w Polsce kończy się formalnie 31 sierpnia, niezależnie od daty zakończenia zajęć dydaktycznych. Jeśli absolwent szkoły średniej zostaje przyjęty na studia i dostarczy odpowiednie zaświadczenie z uczelni, status ten może zostać wydłużony do 30 września – do momentu, gdy uzyska formalnie status studenta.
Korzyści wynikające ze statusu ucznia
Posiadanie statusu ucznia przynosi młodym osobom szereg korzyści:
- Brak obowiązku opłacania składek ZUS w przypadku zatrudnienia na umowę zlecenie – zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
- Dostęp do zniżek w transporcie publicznym (PKP, komunikacja miejska), instytucjach kultury, kinach, teatrach.
- Ubezpieczenie zdrowotne rodziców – uczniowie do 26. roku życia mogą być objęci ubezpieczeniem zdrowotnym jako członkowie rodziny.
- Większe wynagrodzenie „na rękę” – brak potrąceń na ZUS oznacza, że cała kwota brutto trafia do kieszeni ucznia.
Status ucznia a forma zatrudnienia – umowa zlecenie vs. umowa o pracę
Umowa zlecenie: Osoby posiadające status ucznia (lub studenta) są zwolnione z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, jeśli nie ukończyły 26 lat. Pracodawcy zyskują na tym finansowo, ponieważ nie muszą odprowadzać składek, co czyni zatrudnianie uczniów wyjątkowo opłacalnym.
Umowa o pracę: W przypadku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, status ucznia nie ma już wpływu na obowiązek składkowy – pracownik, niezależnie od wieku czy statusu edukacyjnego, podlega obowiązkowo wszystkim ubezpieczeniom społecznym. Uczniowie mogą jednak skorzystać ze zwolnienia z podatku dochodowego (tzw. ulga dla młodych) do ukończenia 26. roku życia.
Uczniowie z Ukrainy – czy przysługuje im takie samo zwolnienie z ZUS?
Szczególną uwagę warto poświęcić cudzoziemcom – zwłaszcza osobom z Ukrainy, które podejmują naukę w swoim kraju, ale pracują w Polsce na podstawie umowy zlecenia. Czy mogą oni korzystać ze zwolnienia z opłacania składek ZUS?
Tak – o ile przedstawią ważny dokument potwierdzający status ucznia (np. ukraińską legitymację szkolną), który zostanie przetłumaczony na język polski. Ustawodawca nie różnicuje uczniów ze względu na kraj, w którym zdobywają wykształcenie.
ZUS potwierdził tę interpretację w piśmie z dnia 6 czerwca 2018 r. (WPI/200000/43/655/2018), wskazując, że dla celów ubezpieczeniowych kluczowe znaczenie ma zawarcie umowy z polskim podmiotem oraz spełnianie definicji ucznia lub studenta, niezależnie od obywatelstwa czy miejsca nauki.
Podsumowanie: do kiedy obowiązuje status ucznia po maturze?
- Maturzysta, który zakończył szkołę w kwietniu, zachowuje status ucznia do 31 sierpnia danego roku.
- Jeśli zostanie przyjęty na studia i okaże zaświadczenie z uczelni, status ten wydłuża się do 30 września.
- Od 1 października zyskuje status studenta, który daje podobne przywileje do statusu ucznia (aż do ukończenia 26. roku życia).
- Uczniowie i studenci nie podlegają obowiązkowym składkom ZUS w przypadku pracy na umowę zlecenie, o ile nie przekroczyli 26 lat.
- Nie ma znaczenia, czy uczeń pochodzi z Polski, czy z zagranicy – o ile spełnia definicję ucznia w świetle przepisów i przedstawi odpowiednią dokumentację.
Jeśli planujesz podjąć pracę po maturze lub prowadzisz firmę i rozważasz zatrudnienie młodych osób, warto zrozumieć przepisy związane ze statusem ucznia. Znajomość tych zasad może oznaczać realne oszczędności i korzystne warunki zatrudnienia – zarówno dla pracodawcy, jak i pracownika.
