Przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą mają szereg obowiązków wobec ZUS – zarówno w odniesieniu do zatrudnianych pracowników, jak i samych siebie. Co istotne, nie wszystkie składki, które może opłacać przedsiębiorca, są obowiązkowe. Najczęściej pojawiające się wątpliwości dotyczą ubezpieczenia zdrowotnego i chorobowego. Choć oba wiążą się z bezpieczeństwem socjalnym, w praktyce pełnią zupełnie inne funkcje. Czym różni się ubezpieczenie zdrowotne od chorobowego i kiedy warto zdecydować się na to drugie? Wyjaśniamy.
Ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorcy
Ubezpieczenie zdrowotne jest obowiązkowe dla każdej osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Zapewnia ono dostęp do publicznej opieki zdrowotnej finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia – wizyt lekarskich, hospitalizacji czy leczenia uzdrowiskowego.
Do końca 2021 roku podstawa składki zdrowotnej była ustalana w sposób ryczałtowy i nie zależała bezpośrednio od wyników finansowych firmy. Zmieniło się to od 1 stycznia 2022 roku wraz z wejściem w życie przepisów Polskiego Ładu. Obecnie wysokość składki zdrowotnej jest uzależniona od formy opodatkowania działalności:
- skala podatkowa oraz podatek liniowy – podstawą jest osiągnięty dochód,
- karta podatkowa – podstawą jest minimalne wynagrodzenie,
- ryczałt od przychodów ewidencjonowanych – podstawa zależy od rocznego przychodu:
- do 60 tys. zł – 60% przeciętnego wynagrodzenia,
- do 300 tys. zł – 100% przeciętnego wynagrodzenia,
- powyżej 300 tys. zł – 180% przeciętnego wynagrodzenia.
Warto również pamiętać, że przy prowadzeniu kilku działalności składka zdrowotna opłacana jest z każdego tytułu odrębnie.
Ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy
W przeciwieństwie do zdrowotnego, ubezpieczenie chorobowe dla przedsiębiorcy jest dobrowolne. Decyzja o jego opłacaniu należy wyłącznie do osoby prowadzącej działalność. Składka ta daje jednak bardzo konkretne korzyści – prawo do świadczeń pieniężnych w razie choroby, macierzyństwa lub konieczności sprawowania opieki.
Składka chorobowa wynosi 2,45% podstawy wymiaru, która jest wspólna dla składek na ubezpieczenia społeczne. W 2026 roku minimalna podstawa dla tzw. „dużego ZUS-u” wynosi 5652 zł, co oznacza minimalną składkę chorobową na poziomie 138,47 zł miesięcznie.
Maksymalna podstawa wymiaru składek społecznych (a więc również chorobowej) to 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Należy przy tym pamiętać, że podwyższenie podstawy skutkuje wyższymi składkami także na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe.
Istotną zmianą obowiązującą od 2022 roku jest fakt, że nieterminowa zapłata składki chorobowej nie powoduje już automatycznego wyłączenia z ubezpieczenia. Przedsiębiorca nie musi więc każdorazowo składać wniosku o przywrócenie ciągłości ubezpieczenia.
Ubezpieczenie zdrowotne a chorobowe – kluczowe różnice
Najważniejsza różnica między tymi ubezpieczeniami dotyczy ich charakteru. Składka zdrowotna jest obowiązkowa, natomiast chorobowa – dobrowolna. Różnią się także zakresem ochrony i zasadami rozliczeń.
Ubezpieczenie zdrowotne:
- obowiązkowe dla przedsiębiorców,
- wysokość zależna od formy opodatkowania,
- w części może podlegać odliczeniu (w zależności od formy opodatkowania),
- zapewnia dostęp do publicznej opieki zdrowotnej NFZ.
Ubezpieczenie chorobowe:
- dobrowolne,
- wysokość zależna od zadeklarowanej podstawy składek społecznych,
- może być zaliczane do kosztów lub odliczane od dochodu,
- daje prawo do zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego i rehabilitacyjnego.
Kto jeszcze może skorzystać z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego?
Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie jest zarezerwowane wyłącznie dla przedsiębiorców. Mogą z niego skorzystać także inne osoby, pod warunkiem że obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, m.in.:
- zleceniobiorcy i osoby świadczące usługi na podstawie umów cywilnoprawnych,
- osoby wykonujące pracę nakładczą,
- osoby skierowane do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,
- osoby duchowne,
- doktoranci otrzymujący stypendium doktoranckie.
Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku – nie może on jednak przypadać wcześniej niż data jego złożenia.
Ubezpieczenie zdrowotne, a chorobowe – podsumowanie
Ubezpieczenie zdrowotne i chorobowe pełnią odmienne, choć równie istotne funkcje. Obowiązkowa składka zdrowotna gwarantuje przedsiębiorcy dostęp do publicznej opieki medycznej. Z kolei dobrowolna składka chorobowa stanowi zabezpieczenie finansowe na wypadek choroby, macierzyństwa czy czasowej niezdolności do pracy.
Wybór opłacania ubezpieczenia chorobowego powinien być świadomą decyzją, dostosowaną do sytuacji życiowej i finansowej przedsiębiorcy. W razie wątpliwości warto skonsultować się z biurem rachunkowym, które pomoże dobrać optymalne rozwiązania i zadbać o prawidłowe rozliczenia z ZUS.
