Podatek od towarów i usług (VAT) to jedno z kluczowych zobowiązań przedsiębiorców w Polsce. Rejestracja w VAT wiąże się z prawem do odliczenia podatku naliczonego, ale także z szeregiem obowiązków. Niewielu przedsiębiorców zdaje sobie sprawę, że w pewnych sytuacjach urząd skarbowy może usunąć firmę z rejestru VAT, co potrafi być poważnym problemem w codziennym prowadzeniu działalności.
Warto więc wiedzieć, jakie przesłanki mogą prowadzić do wykreślenia i czy w każdym przypadku istnieje droga powrotu do rejestru.
Podstawy prawne – art. 96 ustawy o VAT
Kwestie związane z rejestracją, statusem podatnika oraz możliwością wykreślenia z rejestru reguluje art. 96 ustawy o VAT. Ustawodawca przewidział zarówno sytuacje, w których wykreślenie jest bezwzględne i nieodwracalne, jak i takie, w których podatnik może odzyskać status czynnego podatnika VAT – często pod warunkiem naprawienia uchybień.
Kiedy podatnik może zostać wykreślony z rejestru VAT?
1. Podatnik nie istnieje
Jeśli okaże się, że podmiot jest fikcyjny, urząd skarbowy wykreśla go automatycznie, bez powiadamiania. Nie ma tu miejsca na żadne odwołania – to definitywne wykreślenie.
2. Brak kontaktu z podatnikiem lub pełnomocnikiem
Jeżeli mimo udokumentowanych prób urząd nie może nawiązać kontaktu, dochodzi do wykreślenia.
Dobra wiadomość: jeśli przedsiębiorca udowodni, że faktycznie prowadzi działalność i złoży zaległe deklaracje, może zostać przywrócony do rejestru.
3. Nieprawdziwe dane w zgłoszeniu VAT-R
Podanie fałszywych informacji przy rejestracji skutkuje wykreśleniem. Jednak podobnie jak wyżej, jeśli przedsiębiorca wykaże, że prowadzi realną działalność, urząd może go zarejestrować ponownie.
4. Ignorowanie wezwań organów podatkowych
Brak reakcji na wezwania urzędu skarbowego, urzędu celno-skarbowego czy KAS także prowadzi do wykreślenia. W praktyce często wystarczy szybkie uzupełnienie braków i wyjaśnienie sytuacji, aby wrócić do rejestru.
5. Działania z zamiarem wykorzystania banków
Jeżeli istnieją informacje wskazujące, że podatnik prowadzi działalność w celu wyłudzania VAT przy pomocy banków, wykreślenie jest ostateczne i nieodwracalne.
6. Zawieszenie działalności na co najmniej 6 miesięcy
Podatnik, który zawiesi działalność, może zostać wykreślony.
Jeżeli jednak w okresie zawieszenia pojawią się czynności opodatkowane i przedsiębiorca poinformuje o tym urząd, status VAT zostanie przywrócony. Po wznowieniu działalności podatnik automatycznie odzyskuje rejestrację.
7. Brak składania deklaracji VAT (JPK_V7) przez 3 miesiące lub kwartał
Nieprzekazywanie deklaracji przez trzy kolejne okresy rozliczeniowe to podstawa do wykreślenia.
Szansa na uniknięcie sankcji istnieje, jeśli podatnik niezwłocznie uzupełni zaległości po wezwaniu urzędu.
8. Składanie tzw. „zerowych” deklaracji przez 6 miesięcy lub 2 kwartały
Jeśli przedsiębiorca przez dłuższy czas wykazuje brak sprzedaży i zakupów, urząd może uznać, że działalność faktycznie nie jest prowadzona.
Wyjątek: gdy zerowe deklaracje wynikają ze specyfiki branży (np. sezonowość), można to udowodnić i uniknąć wykreślenia.
9. Wystawianie pustych faktur
Jeżeli podatnik wystawia faktury dokumentujące czynności, które nie miały miejsca, ryzykuje wykreśleniem.
Jeżeli jednak okaże się, że doszło do pomyłki albo faktury wystawiono bez wiedzy przedsiębiorcy, można ubiegać się o przywrócenie do rejestru.
10. Udział w nierzetelnych transakcjach
Jeżeli podatnik wiedział (lub powinien przypuszczać), że bierze udział w karuzelach VAT czy innych oszustwach, urząd może go usunąć z rejestru.
Ratunek istnieje tylko wtedy, gdy udowodni, że jego działania nie miały na celu wyłudzenia podatku.
Jak odzyskać status podatnika VAT?
W wielu przypadkach ustawa daje przedsiębiorcom szansę na „drugą próbę”. Kluczowe jest:
- złożenie brakujących deklaracji,
- wykazanie, że działalność faktycznie jest prowadzona,
- złożenie wniosku o przywrócenie do rejestru w terminie 2 miesięcy od dnia wykreślenia.
Jeżeli przedsiębiorca spełni te warunki, urząd skarbowy może przywrócić go do rejestru bez konieczności ponownego składania VAT-R.
Podsumowanie
Wykreślenie z rejestru podatników VAT to nie tylko formalność – to realne zagrożenie dla działalności gospodarczej. Kontrahenci często sprawdzają status VAT w bazach publicznych, a brak rejestracji może oznaczać utratę zaufania, problem z wystawianiem faktur czy ograniczenie prawa do odliczeń.
Dlatego tak ważne jest, aby pilnować obowiązków podatkowych, reagować na wezwania urzędu i w razie problemów szybko podejmować działania naprawcze.
