Nowelizacja przepisów dotyczących zwolnień lekarskich, podpisana przez Prezydenta, wprowadza jedne z największych zmian w systemie ubezpieczeń społecznych ostatnich lat. Celem reformy jest jednocześnie ograniczenie nadużyć, doprecyzowanie niejasnych pojęć, a także zapewnienie pracownikom większej elastyczności w sytuacjach, gdy choroba nie wyklucza całkowicie aktywności zawodowej. Czy nowe regulacje są korzystne dla ubezpieczonych? Jak zmieni się podejście do pracy na L4? Sprawdźmy szczegóły.
Precyzyjna definicja pracy zarobkowej a prawo do zasiłku chorobowego
Jednym z kluczowych elementów nowelizacji jest doprecyzowanie zasad, na jakich ubezpieczony może utracić prawo do zasiłku chorobowego. Dotychczasowe przepisy pozostawiały duże pole do interpretacji, co prowadziło do sporów z ZUS i niejednolitych decyzji kontrolnych.
Nowe regulacje wprowadzają bardziej precyzyjne rozumienie pojęcia „pracy zarobkowej”, której wykonywanie podczas zwolnienia lekarskiego skutkuje odebraniem świadczenia. Co istotne, ustawodawca wyraźnie rozróżnił:
- systematyczną aktywność zawodową,
- od czynności incydentalnych, wymuszonych nadzwyczajnymi okolicznościami.
Oznacza to, że sporadyczne odebranie telefonu służbowego, krótkie udzielenie informacji czy odpowiedź na pilną wiadomość e-mail – jeżeli mają charakter wyjątkowy i służą zapobiegnięciu poważnym stratom – nie muszą już automatycznie prowadzić do utraty zasiłku.
Jednocześnie nowe przepisy jasno podkreślają, że pracodawca nie ma prawa wydawać poleceń służbowych osobie przebywającej na zwolnieniu lekarskim. To ważny mechanizm ochronny, który ma zapobiegać wywieraniu presji na chorego pracownika i zmuszaniu go do pracy kosztem zdrowia.
Codzienne czynności podczas L4 – koniec nieuzasadnionych sankcji
Istotną zmianą jest również ustawowe doprecyzowanie, jakie aktywności nie są sprzeczne z celem zwolnienia lekarskiego. Przepisy ograniczają to pojęcie wyłącznie do zachowań, które realnie:
- opóźniają proces leczenia,
- pogarszają stan zdrowia,
- lub utrudniają powrót do zdolności do pracy.
W praktyce oznacza to, że osoby przebywające na L4 mogą bez obaw:
- wyjść do apteki po leki,
- zrobić podstawowe zakupy spożywcze,
- udać się na wizytę lekarską, rehabilitację lub badania,
- załatwić niezbędne sprawy życiowe.
Ustawodawca wprost reaguje na wcześniejsze, często krytykowane sytuacje, w których nawet krótkie wyjście z domu mogło zostać uznane za naruszenie zasad zwolnienia. Nowe przepisy eliminują te absurdy i zwiększają poczucie bezpieczeństwa pracowników.
Praca na L4 u więcej niż jednego pracodawcy – przełom od 2027 roku
Najbardziej rewolucyjna zmiana dotyczy osób posiadających więcej niż jeden tytuł do ubezpieczenia chorobowego. Choć regulacja ta zacznie obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2027 roku, już teraz budzi duże zainteresowanie.
Nowe przepisy umożliwią tzw. selektywne korzystanie ze zwolnienia lekarskiego. W praktyce oznacza to, że pracownik:
- może być uznany za niezdolnego do pracy u jednego pracodawcy,
- a jednocześnie – za własną zgodą – wykonywać inną pracę u drugiego,
- pod warunkiem że lekarz potwierdzi, iż stan zdrowia na to pozwala.
Przykładowo: osoba z kontuzją kończyny dolnej nie będzie mogła wykonywać pracy fizycznej, ale jednocześnie będzie mogła świadczyć pracę umysłową lub zdalną. W takiej sytuacji:
- zachowa prawo do zasiłku chorobowego z tytułu objętego zwolnieniem,
- otrzyma pełne wynagrodzenie za pracę wykonywaną u drugiego pracodawcy.
Celem tej zmiany jest dostosowanie przepisów do realiów współczesnego rynku pracy, w którym coraz więcej osób łączy różne formy zatrudnienia.
Pobyt poza miejscem zamieszkania i wyjazdy zagraniczne
Nowelizacja przepisów nie wprowadza zapowiadanych wcześniej, bardziej restrykcyjnych zasad dotyczących miejsca pobytu osoby na L4. Ostatecznie ustawodawca zdecydował się zachować dotychczasowe podejście, z pewnymi doprecyzowaniami.
Pracownik może przebywać w innym miejscu niż wskazany adres zamieszkania – także za granicą, np. u rodziny – pod warunkiem, że:
- poinformuje ZUS oraz pracodawcę,
- zrobi to w terminie 3 dni od zmiany miejsca pobytu.
Choć brak jest nowych sankcji za sam fakt zmiany adresu, obowiązek informacyjny pozostaje kluczowy. Ma on umożliwić przeprowadzenie ewentualnej kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego.
Ujednolicenie orzecznictwa i wzmocnienie kompetencji ZUS
Ostatni obszar zmian dotyczy funkcjonowania systemu orzeczniczego i kontroli. Nowelizacja zakłada:
- ujednolicenie procedur wydawania orzeczeń lekarskich,
- stosowanie jednolitych standardów przy ocenie niezdolności do pracy,
- skrócenie czasu oczekiwania na decyzje.
Dodatkowo ZUS zyskuje prawo do kontrolowania osób, które nie podlegają już ubezpieczeniu, ale nadal pobierają zasiłek chorobowy, np. po rozwiązaniu umowy o pracę. Ma to zwiększyć szczelność systemu i ograniczyć przypadki pobierania świadczeń bez uzasadnienia medycznego.
Zmiany w L4 – wnioski i podsumowanie
Nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich wprowadzają bardziej realistyczne i elastyczne podejście do choroby i pracy. Z jednej strony umożliwiają wykonywanie określonej aktywności zawodowej, jeśli stan zdrowia na to pozwala, z drugiej – wzmacniają kontrolę i ograniczają nadużycia.
Najważniejsze efekty reformy to:
- jaśniejsze zasady utraty prawa do zasiłku chorobowego,
- legalizacja codziennych, niezbędnych czynności podczas L4,
- możliwość selektywnej pracy przy kilku tytułach ubezpieczenia,
- większa przejrzystość i jednolitość decyzji ZUS.
Całość zmian zmierza do stworzenia bardziej sprawiedliwego i nowoczesnego systemu, który lepiej odpowiada realnym potrzebom pracowników i pracodawców.
