Ciąża to wyjątkowy czas w życiu kobiety. To również okres, w którym przepisy prawa pracy w Polsce zapewniają pracownicy szczególną ochronę przed utratą zatrudnienia. Kodeks pracy gwarantuje kobietom w ciąży trwałość stosunku pracy, zabrania ich zwalniania oraz nakłada na pracodawcę obowiązki wynikające z przepisów. Ochrona ta dotyczy zarówno zatrudnionych na czas nieokreślony, jak i na czas określony, pod pewnymi warunkami.
Ochrona zatrudnienia w ciąży – zasada ogólna
Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu pracy, pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z pracownicą w ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego. Zakaz ten obejmuje również wszelkie przygotowania do takiego działania, np. rozpoczęcie procedury zwolnienia.
Istnieją jednak wyjątki od tej reguły. Pracodawca może rozwiązać umowę w przypadku:
- winy pracownicy (np. ciężkie naruszenie obowiązków służbowych),
- ogłoszenia upadłości lub likwidacji firmy.
W przypadku rozwiązania umowy z powodu likwidacji lub upadłości, pracownica w ciąży zachowuje prawo do świadczeń, w tym zasiłku macierzyńskiego.
Kogo obejmuje ochrona?
Ochrona stosunku pracy obejmuje kobiety zatrudnione:
- na podstawie umowy o pracę (na czas określony i nieokreślony),
- na podstawie mianowania, powołania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę,
- wykonujące pracę nakładczą.
Nie obejmuje natomiast osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych (zlecenie, dzieło, samozatrudnienie).
Umowy terminowe i obowiązek ich przedłużenia
Jeśli kobieta w ciąży pracuje na podstawie:
- umowy na czas określony,
- umowy na okres próbny przekraczający 1 miesiąc,
i umowa ta miałaby ulec rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, zostaje ona automatycznie przedłużona do dnia porodu. Nie jest wymagane żadne dodatkowe działanie pracodawcy. Przedłużenie umowy wynika z mocy prawa.
Wyjątkiem są:
- umowy na zastępstwo – w tym przypadku przepis o przedłużeniu nie obowiązuje,
- umowy na okres próbny do 1 miesiąca – również nie podlegają przedłużeniu.
Jak liczyć trzeci miesiąc ciąży?
Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego (sygn. I PK 33/02), trzy miesiące ciąży to 84 dni, liczone w miesiącach księżycowych (28 dni). Ochrona wynikająca z art. 177 § 3 KP przysługuje od 85. dnia ciąży. Jeśli umowa kończy się wcześniej, nie ulega automatycznemu przedłużeniu.
Czy pracownica może sama rozwiązać umowę?
Tak. Zakaz wypowiedzenia dotyczy wyłącznie pracodawcy. Kobieta w ciąży może:
- wypowiedzieć umowę o pracę,
- zawrzeć z pracodawcą porozumienie o rozwiązaniu umowy.
Jeśli kobieta wypowiedziała umowę, a w trakcie okresu wypowiedzenia dowiedziała się o ciąży, może cofnąć wypowiedzenie. Pracodawca ma obowiązek to uwzględnić.
Zwolnienie lekarskie, a ochrona zatrudnienia
Pracownicy w ciąży przysługuje prawo do korzystania z 270 dni zwolnienia lekarskiego. Podczas ciąży zasiłek chorobowy wynosi 100% wynagrodzenia. Przebywanie na zwolnieniu nie wpływa na zasadę ochrony – umowa zostaje przedłużona do dnia porodu, jeśli tylko spełnione są ustawowe przesłanki.
Co po porodzie?
Jeśli umowa została przedłużona do dnia porodu, po jej rozwiązaniu kobieta zachowuje prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia. Świadczenie wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych za okres odpowiadający pozostałemu urlopowi macierzyńskiemu.
Podsumowanie
Ochrona stosunku pracy kobiet w ciąży to jeden z filarów prawa pracy w Polsce. Zasady są jasne:
- Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy z kobietą w ciąży.
- Umowy terminowe przedłużają się do dnia porodu, jeśli ciąża trwa powyżej 3 miesięcy.
- Ochrona nie obejmuje umów cywilnoprawnych oraz niektórych umów krótkoterminowych.
- Kobieta w ciąży ma prawo do zwolnienia lekarskiego z pełnym zasiłkiem oraz do zasiłku macierzyńskiego po porodzie.
